Charakterystyka narządu

Przysadka mózgowa, choć niewielka, pełni kluczową rolę w regulacji układu hormonalnego. Ukryta w siodle tureckim u podstawy mózgu, kieruje pracą wielu narządów, od tarczycy i nadnerczy, po jajniki, jądra i wątrobę. Odpowiada za prawidłowy wzrost organizmu, regulację cyklu miesiączkowego, spermatogenezę (proces powstawania i dojrzewania plemników), gospodarkę wodną i ciśnienie krwi, a także przygotowanie organizmu do karmienia i porodu. Dzięki precyzyjnej współpracy z podwzgórzem każdy jej hormon koordynuje funkcje niezbędne do codziennego zdrowia i prawidłowego rozwoju.

Jakie funkcje pełni przysadka?

Przysadka mózgowa to niewielki gruczoł o wymiarach około 6 x 9 x 12 mm, który pełni kluczową rolę w regulacji układu hormonalnego. Gruczoł ten położony jest w zagłębieniu kostnym kości klinowej czaszki w tzw. siodle tureckim, które sąsiaduje z innymi istotnymi strukturami anatomicznymi, między innymi ze skrzyżowaniem nerwów wzrokowych.

Przysadka składa się z dwóch płatów: przedniego i tylnego, a jej czynność jest regulowana przez część mózgu zwaną podwzgórzem (Rysunek.1)

Przysadka wpływa na funkcjonowanie wielu narządów i gruczołów, takich jak:

• tarczyca,
• kora nadnerczy,
• jajniki,
• jądra,
• gruczoły piersiowe,
• wątroba.

W okresie rozwoju odpowiada za prawidłowy wzrost organizmu poprzez wydzielanie hormonu wzrostu, a po porodzie uczestniczy w regulacji laktacji.

Funkcje przysadki mózgowej wynikają z wydzielania szeregu hormonów

• hormonu wzrostu (somatotropiny, GH), który poprzez dalszą stymulację wydzielania (głównie) insulinopodobnych czynników wzrostu, pobudza organizm do wzrostu tkanek miękkich i szkieletu, podnosi poziom glukozy i wapnia we krwi, a także zwiększa wychwytywanie kwasów tłuszczowych przez mięśnie
• hormonu tyreotropowego (TSH), który stymuluje tarczycę do wytwarzania oraz uwalniania trój- i tetrajodotyroniny
• hormonu luteinizującego i folikulotropowego (LH i FSH), które regulują czynność hormonalną jajników i jąder, przez co są odpowiedzialne za prawidłowy przebieg cyklu miesięcznego u kobiet, a u mężczyzn za spermatogenezę i potencję
• hormonu adrenokortykotropowego (ACTH), regulującego czynność nadnerczy 
• prolaktyny, która wpływa na wzrost i rozwój piersi oraz w utrzymanie laktacji u kobiet
• wazopresyny (hormon antydiuretyczny, ADH), która reguluje gospodarkę wodną organizmu oraz odpowiada za utrzymanie odpowiedniego stężenia elektrolitów i ciśnienia krwi;
• melanotropiny (MSH), która pobudza komórki skóry do tworzenia barwnika – melaniny przez aktywację procesu melanogenezy (czyli tworzenia się ciemnego pigmentu skóry za pomocą komórek zwanych melanocytami); odgrywa także rolę w adaptacji wzroku do widzenia w ciemności
• oksytocyny, której działanie przejawia się poprzez odruch „wyrzutu” mleka podczas laktacji, skurczu mięśni macicy podczas porodu, a także w czasie orgazmu.