Diagnostyka

Diagnostyka guzów przysadki wymaga specjalistycznych badań i powinna być prowadzona w wyspecjalizowanych ośrodkach. Rozpoczyna się od wywiadu i badania lekarskiego, a następnie wykonuje się badania obrazowe, laboratoryjne i okulistyczne. Rezonans magnetyczny pozwala dokładnie ocenić wielkość i lokalizację guza, a badania krwi sprawdzają poziom hormonów i elektrolitów, co pomaga lekarzom w ustaleniu odpowiedniego leczenia i monitorowaniu stanu pacjenta.

Jak diagnozuje się guzy przysadki?

Diagnostyka guzów przysadki mózgowej ze względu na rzadkość tych nowotworów i konieczność zastosowania wysoko specjalistycznych metod powinna być prowadzona w wyspecjalizowanych ośrodkach. 
Postępowanie rozpoczyna się od dokładnego wywiadu i badania przedmiotowego, a następnie przeprowadza się badania uzupełniające:

• obrazowe
• laboratoryjne
• okulistyczne

Biopsję wykonuje się wyjątkowo rzadko.

Badania obrazowe

Badania obrazowe obejmują:

• rezonans magnetyczny przysadki lub mózgu (RM),
• tomografię komputerową mózgu (TK),
• angiografię RM/TK lub DSA.

Rezonans magnetyczny przysadki lub mózgu

Rezonans magnetyczny przysadki lub mózgu jest podstawowym badaniem wykorzystywanym do oceny guzów i umożliwiającym uzyskanie szczegółowych obrazów przysadki i okolicznych struktur. Technika ta pozwala najlepiej zobrazować mikrogruczolaki przysadki, niewidoczne w tomografii komputerowej.

Dzięki RM można:

• zidentyfikować guz,
• ocenić jego wielkość, lokalizację i ewentualny wpływ na sąsiednie struktury.

Badanie jest także wykorzystywane w analizie obrazu pooperacyjnego w celu identyfikacji ewentualnego guza resztkowego, wznowy guza lub nieswoistych zmian pooperacyjnych. Badanie to w fazie diagnostycznej zawsze należy wykonać po podaniu środka kontrastowego, kolejne badania mogą być wykonane z pominięciem podania kontrastu.

Tomografia komputerowa mózgu (TK)

Tomografia komputerowa mózgu (TK) jest stosowana tylko do wstępnej oceny guzów przysadki, szczególnie w przypadku nagłego wystąpienia niepokojących objawów neurologicznych, takich jak nagłe pogorszenie widzenia. TK dostarcza również informacji o anatomii nosa i zatok obocznych nosa, co jest istotne przy planowaniu dostępu operacyjnego.

Angiografia RM/TK lub DSA

Angiografia RM/TK lub DSA umożliwia ocenę unaczynienia guza i przemieszczenia naczyń krwionośnych w okolicy guza, co jest szczególnie ważne, jeśli guz ma duże rozmiary. Ponadto badania te wykonuje się, by wykluczyć patologie naczyniowe mogące naśladować obraz guza w badaniu MR (tętniak workowaty t. szyjnej).

Badania laboratoryjne

Badania krwi pozwalają ocenić stan ogólny i funkcjonowanie przysadki. Wykonuje się:

• badanie poziomu elektrolitów: sód, potas
• morfologię
• poziom glukozy we krwi
• stężenia hormonów:
  • prolaktyny (PRL),
  • insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (IGF-1),
  • kortyzolu,
  • adrenokortykotropiny (ACTH),
  • dehydroepiandrosteronu siarczanu (DHEA-S),
  • tyreotropiny (TSH),
  • wolnej tyroksyny (fT4),
  • folikulotropiny (FSH) - tylko u kobiet,
  • luteinizującego hormonu (LH) - tylko u kobiet,
  • estradiolu - tylko u kobiet,
  • testosteronu - tylko u mężczyzn.

Źródła:

• Guzy okolicy podwzgórzowo-przysadkowej, P.Nowacki, Polski Przegląd Neurologiczny, 2009, tom 5, nr 1, www.ppn.viamedica.pl
• Rozpoznawanie i leczenie gruczolaków przysadki mózgowej, R.R. Lleva, S. E. Inzucchi, Current Opinion in Oncology 2011, 23: 53-60.
• Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach złośliwych 2013 r. – Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego, red. J.Fijuth, R.Dziadziuszko, W.Biernat, B.Bobek-Billewicz, W.Bonicki, M.Jarząb, M.Krzakowski, S.Nawrocki, T.Trojanowski
• Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach złośliwych 2013 r. – Nowotwory układu wewnątrzwydzielniczego, red. K.Herman, M.Jarząb, A.Fijołek-Warszewska, D.Handkiewicz-Junak, B.Jarząb, A.Kawecki, M.Krzakowski, G.Luboiński, W.Olszewski, W.Wysocki
• https://gruczolakprzysadki.pl/start
• W.Zgliczyński red. :  Endokrynologia tom I, Wielka Interna   Medical Tribune  2020