Objawy

Objawy zależą od typu guza. Mikrogruczolaki mogą przebiegać bezobjawowo lub powodować zaburzenia zależne od nadmiaru wydzielanych hormonów. Natomiast makrogruczolaki wywołują tzw. efekt masy, czyli ucisk otaczających struktur w wyniku powiększania się guza, co może doprowadzić do pojawienia się różnych objawów neurologicznych, np. pogorszenia widzenia.

Jak objawia się guz przysadki?

Objawy zależą od typu guza. Mikrogruczolaki mogą przebiegać bezobjawowo lub powodować zaburzenia zależne od nadmiaru wydzielanych hormonów. Natomiast makrogruczolaki wywołują tzw. efekt masy, czyli ucisk otaczających struktur w wyniku powiększania się guza, co może doprowadzić do pojawienia się różnych objawów neurologicznych, np. pogorszenia widzenia.

Guzy produkujące prolaktynę

Hiperprolaktynemia i jej objawy

• brak miesiączkowania
• mlekotok
• niepłodność u kobiet
• hipogonadyzm
• zmniejszenie libido
• impotencja i niepłodność u mężczyzn
• ginekomastia (powiększenie piersi) u mężczyzn
• osteoporoza
• w badaniach pomocniczych: podwyższone stężenie prolaktyny w surowicy krwi — w przypadku makrogruczolaka > 200–250 ng/ml

Hipogonadyzm jest stanem obniżonego wydzielania hormonów płciowych przez gonady, czyli narządy płciowe. Choroba ta zaburza prawidłowy mechanizm dojrzewania płciowego u mężczyzn i kobiet, dlatego może prowadzić do zahamowania rozwoju charakterystycznych dla danej płci cech płciowych, utraty płodności lub do zaburzeń życia seksualnego.

Guzy produkujące hormon wzrostu

Gigantyzm (u dzieci) i jego objawy

• nadmierny wzrost i przyrost masy ciała
• przerost części ciała (m.in. dłonie, stopy, czoło, żuchwa, głowa)
• opóźnione dojrzewanie płciowe
• nadmierna potliwość
• zaburzenia snu
• ogólne osłabienie
• nieregularne miesiączki
• bóle głowy, nudności i zaburzenia widzenia (spowodowane uciskiem gruczolaka na nerwy w mózgu)

Akromegalia (u dorosłych) i jej objawy

• przerost części ciała (m.in. łuki brwiowe, żuchwa, język, ręce, stopy, pojawienie się przerw między zębami dolnymi, zły zgryz)
• obniżenie barwy głosu
• zmiany kostno-stawowe
• osteoporoza
• przerost mięśnia sercowego i niewydolność serca
• nadciśnienie tętnicze
• cukrzyca
• insulinooporność
• zespół obturacyjnego bezdechu podczas snu
• bóle głowy
• osłabienie mięśni
• pogrubienie skóry, obrzęk tkanek miękkich
• pojawienie się włókniaków skóry
• zespół cieśni nadgarstka
• nadmierne pocenie
• zaburzenia miesiączkowania
• impotencja
• w badaniach pomocniczych:
  • zwiększone dobowe wydalanie hormonu wzrostu z moczem
  • wzrost stężenia insulinopodobnego czynnika wzrostu w surowicy
  • brak hamowania wydzielania hormonu wzrostu < 2 ng/ml po doustnym obciążeniu glukozą

Guzy produkujące kortykotropinę

Choroba Cushinga i jej objawy

• twarz „księżycowata”
• trądzik
• centralna otyłość
• zmniejszenie grubości skóry
• rozstępy
• zaniki mięśniowe
• zaburzenia miesiączkowania
• wirylizacja
• osteoporoza
• nadciśnienie tętnicze
• cukrzyca
• zaburzenia elektrolitowe
• obniżona odporność organizmu
• w badaniach pomocniczych:
  • wzrost wydzielania adrenokortykotropiny i kortyzolu w surowicy
  • wzrost wydalania wolnego kortyzolu w moczu

Wirylizacja to zespół objawów, jaki pojawia się u kobiet w wyniku wahań hormonalnych. Objawy są następstwem nadmiaru męskich hormonów płciowych – androgenów i prowadzą do nadmiernego owłosienia (hirsutyzmu), przerostu łechtaczki, zmiany budowy ciała o cechach męskich, łysienia typu męskiego.

Guzy wydzielające TSH i ich objawy

• nadmierne uwalnianie hormonów tarczycy
• kołatanie serca
• nadmierne pocenie
• osłabienie
• bóle brzucha
• gorączka
• utrata masy ciała
• nerwowość
• trudności z koncentracją
• drżenie rąk
• zaparcia i biegunki
• wypadanie włosów i łamliwość paznokci
• zaburzenia miesiączkowania
• swędzące zmiany skórne

Makrogruczolaki przysadki i ich objawy

• ubytki w polu widzenia (najczęściej niedowidzenie dwuskroniowe), mroczki
• zanik jednego lub obu nerwów wzrokowych
• zespół zatoki jamistej – uszkodzenie nerwów: okoruchowego, bloczkowego, odwodzącego oraz 1. i 2. gałęzi nerwu trójdzielnego
• wodogłowie obturacyjne i cechy zespołu czołowego, zwłaszcza w guzach wolno rosnących
• cechy ciasnoty wewnątrzczaszkowej
• Objawowy udar gruczolaka – ostry zespół licznych objawów neurologicznych i wzrokowych oraz ostra niedoczynność przysadki (najczęściej spotykane objawy: nagłe bóle głowy, zaburzenia widzenia, zaburzenia świadomości, nudności, osłabienie)
• W większości makrogruczolaków, w tym nieczynnych hormonalnie, w badaniach laboratoryjnych stwierdza się umiarkowaną hiperprolaktynemię -podwyższenie poziomu prolaktyny (zwykle nieprzekraczającym poz. 100.0 ng/ml) będące wynikiem ucisku lub deformacji przysadki i jej lejka.

Źródła:

• Guzy okolicy podwzgórzowo-przysadkowej, P.Nowacki, Polski Przegląd Neurologiczny, 2009, tom 5, nr 1, www.ppn.viamedica.pl
• Rozpoznawanie i leczenie gruczolaków przysadki mózgowej, R.R. Lleva, S. E. Inzucchi, Current Opinion in Oncology 2011, 23: 53-60.
• Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach złośliwych 2013 r. – Nowotwory układu wewnątrzwydzielniczego, red. K.Herman, M.Jarząb, A.Fijołek-Warszewska, D.Handkiewicz-Junak, B.Jarząb, A.Kawecki, M.Krzakowski, G.Luboiński, W.Olszewski, W.Wysocki
• Bolanowski M. i wsp. : Diagnostics and treatment of acromegaly — updated recommendations of the Polish Society of Endocrinology  Endokrynologia Polska  Tom/Volume 70; Numer/Number 1/2019; DOI: 10.5603/EP.a2018.0093
• W.Zgliczyński red. :  Endokrynologia tom I, Wielka Interna   Medical Tribune  2020