Leczenie

    Data aktualizacji: 2026-01-06

    Leczenie zmian w pochwie, od śródnabłonkowej neoplazji (VaIN) po raka, jest dostosowane do rodzaju i stopnia choroby oraz indywidualnych potrzeb pacjentki. W przypadku łagodniejszych zmian często wystarczy uważna obserwacja i regularne badania. Przy bardziej zaawansowanych zmianach dostępne są metody miejscowe, chirurgiczne, radioterapia czy chemioterapia. Ważne jest, aby plan leczenia dopasować do wieku, stanu zdrowia i wcześniejszych schorzeń – czasem stosuje się też połączenie różnych metod, by zmniejszyć ryzyko nawrotu i zachować komfort życia.

    Leczenie raka pochwy - wiele metod

    Leczenie raka pochwy zależy od stopnia zaawansowania choroby, ogólnego stanu zdrowia oraz indywidualnych preferencji pacjentki.

    Leczenie śródnabłonkowej neoplazji pochwy (VaIN)

    Leczenie śródnabłonkowej neoplazji pochwy (VaIN) niejednokrotnie stanowi bardzo trudny problem kliniczny. Dostępne są różne sposoby leczenia, które można sklasyfikować w cztery grupy:

    • leczenie zachowawcze,
    • farmakologiczne,
    • metody destrukcyjne
    • leczenie operacyjne.

    Skuteczność tych metod zależy od wielu czynników, takich jak:

    • wiek kobiety,
    • okres przed lub po menopauzie,
    • obecność HR-HPV,
    • przebyty zabieg usunięcia macicy (histerektomia),
    • wcześniejsza wewnątrznabłonkowa dysplazja lub rak szyjki macicy albo sromu,
    • lokalizacja VaIN,
    • wieloogniskowość zmian.

    Celem leczenia zmian niskiego stopnia LSIL (VaIN1) jest zapobieganie ich ewentualnemu przekształceniu się w raka inwazyjnego pochwy. Obecnie istnieje kilka opcji terapeutycznych, ale nie ma jednoznacznej zgody co do tego, które leczenie jest najlepsze.

    Wybór opcji leczenia zależy od: charakterystyki zmiany (wielkość, liczba, lokalizacja, wieloogniskowość, historia leczenia CIN lub raka szyjki macicy) oraz pacjentki (wiek, choroby współistniejące, możliwość kontroli po leczeniu). Jedną z metod jest obserwacja. W takim przypadku pacjentka pozostaje pod ścisłą kontrolą – co roku wykonuje cytologię, test HPV i kolposkopię. Strategia ta może być szczególnie odpowiednia dla młodszych pacjentek, pod warunkiem ścisłego monitorowania oraz dobrej współpracy z pacjentką. Większość zmian VaIN u młodszych kobiet ustępuje samoistnie. Nie ustalono, czy stanowią one ryzyko rozwoju raka pochwy, jednak zmiany te często mają charakter nawrotowy. Jedynym wyjątkiem są pacjentki z osłabionym układem odpornościowym, u których zazwyczaj zaleca się leczenie systemowe.

    Leczenie zmian wysokiego stopnia (HSIL – VaIN 2 i VaIN 3)

    W tym przypadku terapia obejmuje: 

    • leczenie farmakologiczne
    • chirurgię laserową (zabieg, w którym wiązka lasera jest używana jako nóż do bezkrwawych nacięć tkanki lub usuwania powierzchniowej zmiany chorobowej, takiej jak guz)
    • szerokie miejscowe wycięcie (zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu raka i części zdrowej tkanki wokół niego)
    • całkowitą lub częściową waginektomię (zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu całej pochwy lub jej części.
    • w niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie rekonstrukcji pochwy, np. z użyciem przeszczepów skórnych z innych części ciała. Metodę tę stosuje się w przypadku HSIL (VaIN) po histerektomii, zwłaszcza w przypadku pojedynczych zmian w dnie pochwy, na bliznach po kolpotomii lub w kątach szwów pochwy).

    Czym charakteryzuje się dana procedura medyczna?

    Leczenie farmakologiczne

    Leczenie farmakologiczne jest szczególnie przydatne w przypadku zmian wieloogniskowych i stanowi dobrą alternatywę dla leczenia destrukcyjnego lub wycinającego. Może być również łączone z tymi metodami).

    Leczenie chirurgiczne

    Leczenie chirurgiczne polega na usunięciu zmiany jest preferowaną metodą leczenia w przypadku HSIL (VaIN), szczególnie u pacjentek z wyższym ryzykiem ukrytej inwazji lub rozwoju nowotworu. Do tego rodzaju zabiegów najczęściej kwalifikowane są kobiety po usunięciu macicy (histerektomii), gdy zmiany znajdują się na szczycie pochwy lub w bliznach po wcześniejszych operacjach.

    Wskazaniem do zastosowania pętli elektrochirurgicznej LEEP lub lasera CO₂ są jednoogniskowe lub wieloogniskowe zmiany o niewielkim zasięgu, szczególnie u pacjentek z obniżoną odpornością, u których leczenie powinno być możliwie jak najbardziej zachowawcze ze względu na zwiększone ryzyko nawrotu i konieczność ponownego leczenia. Procedury te nie są zalecane w przypadku rozległych i wieloogniskowych zmian.

    Leczenie destrukcyjne

    Leczenie destrukcyjne polega na całkowitym zniszczeniu zmiany poprzez laserową waporyzację CO2. Główną zaletą tej metody jest większa radykalność leczenia oraz lepsze zachowanie struktury anatomicznej i funkcjonalnej pochwy. Jednak ta metoda nie umożliwia zebrania materiału do badania histologicznego. Dlatego konieczne jest wykonanie kilku biopsji, które pozwolą wykluczyć obecność inwazyjnego raka. Jeśli istnieje podejrzenie lub zwiększone ryzyko obecności ukrytej postaci raka, metoda destrukcyjna nie powinna być stosowana.

    Brachyterapia

    Brachyterapia to metoda leczenia polegająca na zastosowaniu promieniowania jonizującego, które jest przekazywane przez radioaktywny materiał, bezpośrednio w kontakcie z guzem lub umieszczony w jego wnętrzu. Metoda ta stosowana jest w wyjątkowych przypadkach (u starszych kobiet z rozległymi, zaawansowanymi zmianami lub zmianami w dnie pochwy u pacjentek po histerektomii z powodu zmian przednowotworowych szyjki macicy (CIN), lub w przypadku nawrotów, gdy inne metody leczenia są niemożliwe lub ryzyko chirurgiczne jest zbyt wysokie).

    Leczenie skojarzone

    Leczenie skojarzone polega na połączeniu więcej niż jednej metody leczenia. Początkowe leczenie miejscowe często łączy się z leczeniem destrukcyjnym lub leczeniem chirurgicznym. Możliwe strategie obejmują: najpierw leczenie miejscowe zmiany pochwy w celu zmniejszenia liczby i rozmiaru zmian, a następnie zabiegi destrukcyjne lub chirurgiczne w przypadku zmian resztkowych. Alternatywnie, rozpoczęcie od leczenia destrukcyjnego lub chirurgicznego, a następnie zastosowanie leczenia miejscowego w przypadku zmian resztkowych lub nawrotów. Inną opcją jest leczenie wycinające, a następnie waporyzacja małych zmian resztkowych. Połączenie różnych metod terapeutycznych może zmniejszyć zachorowalność i nawroty leczenia, co jest szczególnie istotnym czynnikiem u młodszych pacjentek. Wskazaniem do zastosowania takiego sposobu leczenia są rozległe i wieloogniskowe zmiany VaIN, szczególnie w trudno dostępnych miejscach anatomicznych.

    Rysunek nr 1: Schemat postępowania w przypadku zmian HSIL (VaIN) (źródło: https://www.aepcc.org/webold/wp-content/uploads/2020/03/AEPCC_guidelines-VAIN.pdf)
    Rysunek nr 1: Schemat postępowania w przypadku zmian HSIL (VaIN) (źródło: https://www.aepcc.org/webold/wp-content/uploads/2020/03/AEPCC_guidelines-VAIN.pdf)

    Rysunek nr 2: Schemat postępowania w przypadku zmian HSIL (VaIN) w zależności od ilości zmian (źródło: https://www.aepcc.org/webold/wp-content/uploads/2020/03/AEPCC_guidelines-VAIN.pdf)
    Rysunek nr 2: Schemat postępowania w przypadku zmian HSIL (VaIN) w zależności od ilości zmian (źródło: https://www.aepcc.org/webold/wp-content/uploads/2020/03/AEPCC_guidelines-VAIN.pdf)

    Podstawową metodą leczenia raka pochwy jest radioterapia, czyli leczenie za pomocą promieniowania. Chirurgia (usunięcie zmiany), samodzielnie lub w skojarzeniu z napromienianiem,  stosowana jest tylko w wybranych przypadkach, np. przy małych guzach w dolnej części pochwy lub w jej sklepieniu. Chemioterapia, zarówno samodzielnie jak i w połączeniu z radioterapią, jest stosowana w leczeniu paliatywnym raka pochwy, a  także w chemiowrażliwych nowotworach nienabłonkowych (np. mięsaki). U kobiet, które wcześniej chorowały na raka szyjki macicy, ważne jest rozróżnienie: czy nowa zmiana w pochwie to nawrót poprzedniego nowotworu, nowy nowotwór spowodowany radioterapią, czy pierwotny rak pochwy. Jeśli zmiana pojawia się po 5 lub więcej latach od zakończenia radioterapii i nie ma innych miejsc choroby, zwykle traktuje się ją jako nowy, pierwotny rak pochwy.

    Klasyfikacja zaawansowania raka pochwy według FIGO (Międzynarodowej Federacji Ginekologii i Położnictwa) z 2001 roku

    • Stopień I

      Zmiana ograniczona do ściany pochwy

    • Stopień II

      Nowotwór nacieka przy pochwie, naciek nie dochodzi do ścian miednicy

    • Stopień III

      Naciek nowotworowy przy pochwie łączy się ze ścianą miednicy.
      (American Joint Committee on Cancer (AJCC) do stopnia III zalicza zajęcie węzłów chłonnych pachwinowych i spojenia łonowego)

    • Stopień IV

      Nowotwór nacieka pęcherz moczowy lub odbytnicę bądź przekracza obszar miednicy małej.

      • Stopień IV A → przejście na sąsiednie narządy.
      • Stopień IV B → przerzuty w odległych narządach.

    Dostępne rodzaje leczenia raka pochwy

    Chirurgia

    • Szerokie miejscowe wycięcie: zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu raka i części zdrowej tkanki wokół niego.
    • Waginektomia: zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu całej pochwy lub jej części. w razie potrzeby wykonuje się rekonstrukcję pochwy z użyciem przeszczepów skórnych.
    • Całkowita histerektomia: operacja usunięcia macicy, w tym szyjki macicy z marginesem pochwy.
    • Wycięcie węzłów chłonnych miedniczych lub pachwinowych w zależności od lokalizacji zmian w pochwie: zabieg chirurgiczny, w którym usuwa się węzły chłonne, a próbkę tkanki sprawdza się pod mikroskopem pod kątem oznak raka.
    • W zaawansowanych miejscowo przypadkach można rozważyć wytrzewienie miednicy, które jest okaleczającym zabiegiem i obejmuje: usunięcie dolnego odcinka odbytnicy, pęcherza moczowego, macicy, pochwy i jajników. Usuwane są również pobliskie węzły chłonne. Wykonuje się sztuczne otwory (stomię), aby mocz i kał mogły być odprowadzane.

    Radioterapia

    Część pacjentek może wymagać zastosowania uzupełniającej radioterapii po leczeniu chirurgicznym. Radioterapia to leczenie, które wykorzystuje promienie rentgenowskie lub inne rodzaje promieniowania w celu zabicia komórek rakowych lub powstrzymania ich wzrostu. Istnieją dwa rodzaje radioterapii:

    • zewnętrzna (teleterapia), która wykorzystuje maszynę na zewnątrz ciała, aby wysłać promieniowanie w kierunku obszaru ciała z rakiem
    • wewnętrzna (brachyterapia) wykorzystująca substancję radioaktywną w postaci aplikatorów bezpośrednio wprowadzanych do obszarów guza.

    Rodzaj zastosowanej radioterapii zależy od rodzaju i stadium leczonego raka. Radioterapia zewnętrzna i wewnętrzna może być również stosowana jako terapia paliatywna w celu złagodzenia objawów i poprawy jakości życia.

    Chemioterapia

    Chemioterapia to leczenie, w którym stosuje się leki w celu zatrzymania wzrostu komórek rakowych, zabijając je lub uniemożliwiając ich podział. Może być podawana doustnie lub wstrzykiwana dożylnie lub domięśniowo. Leki przedostając się do krwiobiegu niszczą komórki rakowe w całym ciele (chemioterapia systemowa).  Wymienione wyżej metody leczenia raka pochwy są finansowane z katalogu świadczeń gwarantowanych.

    Badanie kliniczne

    Badanie kliniczne to badanie naukowe mające na celu ulepszenie obecnych metod leczenia lub uzyskanie informacji o nowych metodach leczenia dla pacjentek z rakiem. Jeśli badanie wykaże, że nowe leczenie działa lepiej niż dotychczas stosowane, może ono zostać wprowadzone jako standardowa metoda leczenia. Niektóre badania kliniczne są dostępne tylko dla pacjentek, które jeszcze nie rozpoczęły leczenia.

    Immunoterapia

    Immunoterapia to leczenie, które wykorzystuje układ odpornościowy pacjentki do walki z rakiem. Substancje wytwarzane przez organizm lub w laboratorium są stosowane w celu wzmocnienia, ukierunkowania lub przywrócenia naturalnych mechanizmów obronnych organizmu przed rakiem.

    Leczenie raka pochwy według stopnia zaawansowania

    • Stopień 0 (nazywany również VaIN 3 lub rakiem in situ [CIS])

      Zazwyczaj jako leczenie stosuje się laser CO2, miejscowe wycięcie lub radioterapię wewnątrzjamową (brachyterapia).

    • Stopień I

      Leczenie raka płaskonabłonkowego pochwy w stadium I może obejmować: teleterapię lub brachyterapię, operację (szerokie miejscowe wycięcie lub waginektomia z rekonstrukcją pochwy). Radioterapia może być stosowana po operacji jako leczenie uzupełniające. Z kolei leczenie gruczolakoraka pochwy w stadium I może obejmować: operację (waginektomia i histerektomia z wycięciem węzłów chłonnych). Następnie może nastąpić rekonstrukcja pochwy i/lub radioterapia. Stosuje się także teleterapię i brachyterapię.

    • Stopień II do stopnia IVA

      W leczeniu zaawansowanych zmian inwazyjnych stosuje się: radioterapię jako leczenie pierwszego wyboru, a leczenie chirurgiczne może być zastosowane w wybranych przypadkach. Chemioterapia jest stosowana razem z radioterapią.

    • Stopień IVB

      Leczenie ma charakter paliatywny i ma na celu łagodzenie objawów oraz poprawę jakości życia. Stosuje się radioterpaię paliatywną oraz chemioterapię paliatywną.

    Nawrotowy rak pochwy - leczenie

    Rak pochwy najczęściej nawraca w miejscu pierwotnej zmiany – takie nawroty pojawiają się zwykle w ciągu pierwszych dwóch lat po zakończeniu leczenia. W przypadku nawrotu miejscowego lub choroby utrzymującej się po leczeniu, lekarze mogą rozważyć zabieg chirurgiczny, czasem w bardziej rozległym zakresie (np. wytrzewienie miednicy). Przerzuty do odległych narządów zdarzają się rzadziej, a ich leczenie może obejmować radioterapię lub chemioterapię. Gdy rak daje odległe nawroty, głównym celem leczenia jest poprawa komfortu pacjentki i łagodzenie objawów.

    Czerniak pochwy - leczenie

    Optymalne leczenie nie zostało ustalone. Zazwyczaj polega na radykalnej operacji lub szerokim wycięciu pochwy i wycięciu regionalnych węzłów chłonnych, w zależności od umiejscowienia zmiany. Ze względu na złe rokowanie, stosuje się uzupełniającą radioterapię i chemioterapię, ponieważ nawroty miejscowe i odległe przerzuty w tej chorobie są powszechne.

    Źródła: