Diagnostyka

Wstępne rozpoznanie raka skóry opiera się na wywiadzie lekarskim oraz ocenie zmiany skórnej, która zazwyczaj ma bardzo typowy wygląd. Jednak kluczowe znaczenie ma dokładne przebadanie całej powierzchni skóry,
z uwzględnieniem owłosionej skóry głowy i okolic narządów płciowych.

U pacjentów niekiedy wykrywa się nawet kilkanaście ognisk raka, w szczególności podstawnokomórkowego, liczne zmiany związane z rogowaceniem słonecznym, ogniska choroby Bowena czy czerniaki.

Dermatoskopia – podstawowe narzędzie diagnostyczne

Podstawowym narzędziem oceny zmian skórnych jest dermatoskopia, która jest szybką
i nieinwazyjną metodą diagnostyczną. Odgrywa ona szczególnie dużą rolę w przypadku:

• nietypowych zmian wymagających diagnostyki różnicowej,
• małych zmian,
• odróżnienia ognisk rogowacenia słonecznego od zmian przedinwazyjnych (in situ).

Badanie dermatoskopowe pozwala także określić rozmiar zmiany nowotworowej przed terapią, ocenić skuteczność przeprowadzonego leczenia oraz pomaga w monitorowaniu pacjentów po jego zakończeniu.

Biopsja jako metoda potwierdzenia rozpoznania

W przypadku podejrzenia zmiany o charakterze złośliwym, konieczne jest wykonanie biopsji w celu potwierdzenia rozpoznania. Najczęściej stosuje się biopsję wycinającą, którą przeprowadza się w znieczuleniu miejscowym.
Jest to jednocześnie metoda diagnostyczna i lecznicza — w trakcie zabiegu usuwana jest cała zmiana chorobowa wraz z marginesem zdrowej tkanki. Zależnie od indywidualnej oceny, lekarz może też zalecić pobranie jedynie wycinka (bioptatu) zmienionej chorobowo tkanki. W obu przypadkach pobrany materiał poddawany jest ocenie histopatologicznej, pozwalającej na potwierdzenie lub wykluczenie raka skóry oraz określenie jego typu.
W przypadku wątpliwości dotyczących typu histologicznego badanie zostanie uzupełnione o podstawowy różnicujący panel markerów nowotworowych.

Jeśli w badaniu przedmiotowym lub obrazowym stwierdzono powiększenie regionalnych węzłów chłonnych, dodatkowo wykonuje się ich biopsję cienkoigłową albo pobiera się cały węzeł do badania histopatologicznego.

Badania obrazowe w diagnostyce zaawansowanego raka skóry

Badania obrazowe – ultrasonografia (USG), tomografia komputerowa (TK), pozytonowa emisyjna tomografia komputerowa (PET-TK) — są rzadko wykorzystywane, ale mogą być zlecone jeśli lekarz podejrzewa rozprzestrzenienie się procesu nowotworowego lub naciekanie innych tkanek, np. kości.

Znaczenie wyników badań dla planowania leczenia

Diagnostyka kończy się uzyskaniem informacji o typie histopatologicznym nowotworu i stopniu jego zaawansowania. Przeprowadzone badania powinny także pozwalać na ocenę czynników prognostycznych, które decydują o zakwalifikowaniu zmiany do grupy wysokiego lub niskiego ryzyka nawrotu. Na tej podstawie, po uwzględnieniu stanu ogólnego pacjenta, podejmowana jest decyzja o wyborze sposobu leczenia i dalszym postępowaniu.

Diagnostyka raka z komórek Merkla (MCC)

W przeciwieństwie do częściej występujących raków skóry, niecharakterystyczny obraz kliniczny raka z komórek Merkla (MCC) powoduje, że podejrzenie MCC rzadko ustala się przed uzyskaniem wyniku badania histopatologicznego z biopsji. Po potwierdzeniu rozpoznania konieczne jest przeprowadzenie dodatkowych badań obrazowych w celu oceny stopnia zaawansowania choroby. W zależności od indywidualnych wskazań stosuje się całościowe badania obrazowe (TK, MR) połączone z biopsją podejrzanych ognisk. W niektórych przypadkach, mogą zaistnieć wskazania do poszerzenia diagnostyki o badanie pozytonowej tomografii emisyjnej (PET-TK).

[1] Rutkowski P, Dolecki K, Dudzisz-Śledź M, Jeziorski A, Kamińska-Winciorek G, et al. Wytyczne postępowania diagnostyczno-terapeutycznego u chorych na raka skóry (wersja 2) [Inetrnet]. 2024 [15.03.2025]. https://nio.gov.pl/wp-content/uploads/2025/01/Wytyczne-raki-skory_aktualizacja_31.12.2024r_v2.pdf
[2] Wojciechowska U, Barańska K, Miklewska M, Didkowska JA. Cancer incidence and mortality in Poland in 2020. Nowotwory. Journal of Oncology 2023;73(3):129-145.