Diagnostyka

Rozpoznanie raka tarczycy najczęściej zaczyna się od badania USG szyi, które pozwala wykryć nawet niewielkie zmiany. W przypadku podejrzenia nowotworu,  wykonuje się biopsję cienkoigłową i ocenę cytologiczną komórek. Dodatkowo oznacza się poziom hormonów tarczycy (TSH, fT3, fT4), kalcytoniny i przeciwciała. W tym artykule wyjaśniamy, kiedy wykonuje się poszczególne badania, na czym polega klasyfikacja Bethesda i TNM oraz dlaczego nawet niepozorny guzek może wymagać uważnej diagnostyki.

Badania podstawowe

Diagnostyka raka tarczycy rozpoczyna się od prostych i nieinwazyjnych badań, które pozwalają ocenić funkcjonowanie gruczołu i wykryć ewentualne nieprawidłowości. To pierwszy krok, który pomaga lekarzowi określić, czy potrzebne są dalsze, bardziej szczegółowe testy. Dzięki nim można szybko zareagować i dobrać odpowiednie leczenie.

Badania obrazowe

Diagnostyka raka tarczycy rozpoczyna się zazwyczaj od badania ultrasonograficznego (USG), które jest bezpieczne, nieinwazyjne i bezbolesne. USG wykonuje się w przypadku:

• wyczuwalnego guzka lub powiększenia tarczycy,
• powiększonych węzłów chłonnych na szyi,
• przypadkowego wykrycia zmiany, np. podczas badania szyi z innego powodu,
• występowania czynników ryzyka, takich jak narażenie na promieniowanie w dzieciństwie, kontakt z jodem czy obecność mutacji genetycznych (np. RET).

Biopsja i klasyfikacja Bethesda

W przypadku wykrycia podejrzanej zmiany w USG kolejnym etapem diagnostyki jest biopsja cienkoigłowa (BACC), polegająca na pobraniu komórek z guzka cienką igłą pod kontrolą USG. Pozyskany materiał jest oceniany pod mikroskopem w celu określenia, czy zmiana ma charakter łagodny, czy złośliwy.

Biopsja nie zawsze pozwala na jednoznaczne rozpoznanie, dlatego wyniki są klasyfikowane według tzw. systemu Bethesda.

• Kategoria I – niediagnostyczna

  Nie da się ocenić, potrzebna powtórka lub obserwacja

• Kategoria II – zmiany łagodne

  Brak cech raka, np. torbiel, zapalenie, guzek koloidowy.

• Kategoria III – nieokreślone zmiany pęcherzykowe

  Wymaga obserwacji lub ponownej biopsji

• Kategoria IV – podejrzenie nowotworu pęcherzykowego

  Ok. 25% to nowotwory; zalecana operacja.

• Kategoria V – podejrzenie złośliwości

  Wysokie ryzyko raka - 45–60%, konieczna dalsza diagnostyka.

• Kategoria VI – zmiany jednoznacznie złośliwe

  Bardzo duże prawdopodobieństwo raka - ok. 95%. W razie podejrzenia przerzutów do węzłów chłonnych szyi wykonuje się również ich biopsję.

W razie podejrzenia przerzutów do węzłów chłonnych szyi wykonuje się również ich biopsję.

Badania laboratoryjne i ocena zaawansowania

W diagnostyce stosuje się także badania laboratoryjne:

• oznaczenie poziomu TSH – podstawowego hormonu regulującego pracę tarczycy;
• w przypadku nieprawidłowego wyniku wykonuje się oznaczenia wolnych hormonów tarczycy (fT3 i fT4);
• w sytuacjach sugerujących chorobę autoimmunologiczną sprawdza się poziom przeciwciał tarczycowych;
• kalcytonina oznaczana jest jedynie, gdy istnieje podejrzenie raka rdzeniastego tarczycy.

Wszystkie wyżej wymienione badania laboratoryjne znajdują się w koszyku świadczeń gwarantowanych.

Dodatkowe badania obrazowe

W niektórych przypadkach, oprócz podstawowego badania USG, konieczne jest zastosowanie innych metod obrazowania. Służą one przede wszystkim do uzupełnienia diagnostyki lub określenia stopnia zaawansowania choroby – zwłaszcza w sytuacjach, gdy istnieje podejrzenie naciekania sąsiednich tkanek lub przerzutów.

Dodatkowe badania obrazowe obejmują:

• scyntygrafię tarczycy – wykonywana głównie wtedy, gdy poziom TSH jest obniżony. Badanie pozwala ocenić aktywność hormonalną guzka:
  • guzek gorący (produkujący hormony) jest zwykle zmianą łagodną,
  • guzek zimny (nieaktywny hormonalnie) częściej bywa podejrzany o złośliwość.
• Tomografię komputerową (TK), Rezonans magnetyczny (MRI), Pozytonową tomografię emisyjną (PET) – te badania nie służą do rozpoznania raka tarczycy, ale są wykorzystywane do oceny stopnia zaawansowania choroby, szczególnie gdy guz nacieka inne narządy lub istnieje podejrzenie przerzutów.
   

Klasyfikacja zaawansowania choroby (TNM)

Ocenę zaawansowania prowadzi się na kolejnych etapach diagnostyki i leczenia, tak jak w przypadku większości nowotworów złośliwych – według klasyfikacji TNM, uwzględniając:

• T (Tumor) – wielkość guza pierwotnego,
• N (Nodes) – zajęcie regionalnych węzłów chłonnych,
• M (Metastases) – obecność przerzutów odległych.

Od diagnozy do leczenia – co decyduje o dalszym postępowaniu?

Diagnostyka raka tarczycy pozwala nie tylko potwierdzić obecność nowotworu, ale także dokładnie określić jego typ i stopień zaawansowania. To właśnie od wyników badań – zwłaszcza klasyfikacji Bethesda oraz oceny TNM – zależy dalsze postępowanie terapeutyczne. Właściwe rozpoznanie stanowi  podstawę do wyboru optymalnej metody leczenia, o czym przeczytasz w kolejnym artykule.

Źródła:

• Diagnostyka i leczenie raka tarczycy u chorych dorosłych — Rekomendacje Polskich Towarzystw Naukowych oraz Narodowej Strategii Onkologicznej. Aktualizacja na rok 2022 — uzupełnienie (publikacja w języku angielskim i polskim)
• Nowotwory układu wewnątrzwydzielniczego, red. K. Herman, M. Jarząb, PTOK
• Krajowy Rejestr Nowotworów, https://onkologia.org.pl/pl
• Interna Szczeklika 2018, Medycyna Praktyczna, Kraków 2018
• Thyroid carcinoma, NCCN Guidelines Version 5.2024
• Thyroid cancer: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up†, Filetti, S. et al., Annals of Oncology, Volume 30, Issue 12, 1856 - 1883