Leczenie

Leczenie raka tarczycy jest procesem złożonym i zależy od rodzaju nowotworu, jego zaawansowania oraz ogólnego stanu pacjenta. Najczęściej rozpoczyna się od operacji usunięcia całej tarczycy lub jej części, czasem także węzłów chłonnych. W niektórych przypadkach stosuje się terapię radioaktywnym jodem, która niszczy pozostałe komórki nowotworowe. Po operacji konieczne jest przyjmowanie hormonów tarczycy w tabletkach, a w bardziej zaawansowanych postaciach choroby – zastosowanie nowoczesnych terapii celowanych. W artykule wyjaśniamy, kiedy wdraża się poszczególne metody leczenia i jakie są możliwości w ramach programów lekowych Ministerstwa Zdrowia.

Postępowanie terapeutyczne w raku tarczycy

Leczenie raka tarczycy zależy od jego rodzaju, stopnia zaawansowania oraz indywidualnej sytuacji pacjenta. Podstawową metodą postępowania jest operacja. W niektórych przypadkach stosuje się także:

• leczenie jodem promieniotwórczym,
• terapię hormonalną,
• leczenie celowane – zwłaszcza w bardziej zaawansowanych postaciach choroby.

Chirurgia

Najczęściej leczenie rozpoczyna się od operacji, czyli usunięcia całej tarczycy lub jednego płata (operacja jest zaliczana do świadczeń gwarantowanych). Czasem konieczne jest również wycięcie węzłów chłonnych na szyi. Zakres operacji uzależniony jest m.in. od:

• rodzaju nowotworu,
• wielkości guzka,
• obecności cech sugerujących agresywny przebieg choroby.

W sytuacjach, gdy diagnoza nie jest jednoznaczna, możliwe jest wykonanie operacji o charakterze diagnostyczno-terapeutycznym, umożliwiającej potwierdzenie rozpoznania. U niektórych pacjentów, zwłaszcza przy zmianach o niejasnym charakterze, lekarz może zalecić obserwację i regularne badania kontrolne zamiast natychmiastowego leczenia chirurgicznego.

Terapia jodem radioaktywnym i terapia hormonalna

U pacjentów z nowotworami zróżnicowanymi tarczycy (takimi jak rak brodawkowaty czy pęcherzykowy), po operacji może zostać zalecona terapia radioaktywnym jodem (^131I). Substancja ta jest wychwytywana przez komórki nowotworowe podobnie jak naturalne hormony tarczycy, co umożliwia ich zniszczenie – zarówno w miejscu operacji, jak i w innych częściach organizmu, np. w węzłach chłonnych, płucach czy kościach.

Skuteczność terapii radiojodem zwiększa się po podniesieniu poziomu TSH (hormonu tyreotropowego), zwykle przy użyciu specjalnego leku – rekombinowanego TSH.

Główne cele leczenia radiojodem:

• ablacja pozostałości tarczycy po zabiegu chirurgicznym,
• eliminacja komórek nowotworowych w organizmie (np. przerzutów).

Terapia radiojodem nie znajduje zastosowania w leczeniu raka rdzeniastego ani anaplastycznego, ponieważ te typy nowotworu nie wychwytują jodu. Do możliwych działań niepożądanych należą:

• ból szyi,
• suchość w ustach,
• nudności,
• zmiany smaku lub zapachu.

Efekty terapii ocenia się za pomocą scyntygrafii, czyli specjalistycznego badania obrazowego wykonywanego po podaniu jodu promieniotwórczego.

Leczenie hormonalne

Hormony tarczycy są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu – wpływają m.in. na metabolizm, temperaturę ciała, pracę serca i układu nerwowego. Po chirurgicznym usunięciu gruczołu tarczowego, konieczne jest przyjmowanie hormonów w formie tabletek (najczęściej L-tyroksyny). Jest to tzw. leczenie substytucyjne, którego celem jest uzupełnienie niedoboru hormonów tarczycy.

U części pacjentów – szczególnie z rakiem brodawkowatym lub pęcherzykowym i podwyższonym ryzykiem nawrotu choroby – stosuje się dodatkowo tzw. leczenie supresyjne. W tym przypadku dawka hormonów jest odpowiednio zwiększana, by obniżyć poziom TSH, co hamuje potencjalny rozwój komórek nowotworowych, które mogły pozostać w organizmie.

Radioterapia, chemioterapia i leczenie celowane

Radioterapia (naświetlanie) znajduje zastosowanie tylko w wybranych przypadkach, takich jak:

• nowotwory anaplastyczne,
• sytuacje, gdy nie jest możliwe całkowite usunięcie zmiany nowotworowej.

Chemioterapia nie ma zastosowania w leczeniu raka tarczycy. U pacjentów z zaawansowaną postacią choroby, która nie kwalifikuje się do leczenia chirurgicznego lub nie odpowiada na jod, stosuje się leki celowane. W terapii tej wykorzystywane są leki, takie jak inhibitory kinaz tyrozynowych, które precyzyjnie atakują wybrane komórki nowotworowe. Najczęściej są one dostępne w formie tabletek. Obecnie nowoczesne leczenie celowane w terapii raka tarczycy w Polsce jest dostępne bezpłatnie w ramach dwóch programów lekowych, prowadzonych przez wybrane placówki medyczne. O kwalifikacji do programu decyduje lekarz.

Dostępne programy lekowe

• B.108 – dla pacjentów z rakiem rdzeniastym,
• B.119 – dla osób ze zróżnicowanym rakiem tarczycy.

Szczegółowe informacje dostępne są na stronie Ministerstwa Zdrowia: https://www.gov.pl/web/zdrowie/obwieszczenia-ministra-zdrowia-lista-lekow-refundowanych

Badania kliniczne

Pacjenci mogą również uczestniczyć w badaniach klinicznych, w ramach których testowane są nowe metody leczenia i innowacyjne leki. Udział w takich badaniach może umożliwić dostęp do terapii jeszcze niedostępnych w standardowym leczeniu.
 

Źródła:

• Diagnostyka i leczenie raka tarczycy u chorych dorosłych — Rekomendacje Polskich Towarzystw Naukowych oraz Narodowej Strategii Onkologicznej. Aktualizacja na rok 2022 — uzupełnienie (publikacja w języku angielskim i polskim)
• Interna Szczeklika 2018, Medycyna Praktyczna, Kraków 2018
• Thyroid carcinoma, NCCN Guidelines Version 5.2024
• Thyroid cancer: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up†, Filetti, S. et al., Annals of Oncology, Volume 30, Issue 12, 1856 - 1883