Etiologia i czynniki ryzyka

    Data aktualizacji: 2026-01-11

    Rak prącia jest rzadkim nowotworem, którego ryzyko wzrasta wraz z wiekiem. Najczęściej rozwija się pod napletkiem lub na żołędzi, zwłaszcza u mężczyzn nieobrzezanych (napletek prącia nie został usunięty chirurgicznie). Na jego powstanie wpływają zarówno czynniki biologiczne, jak i związane ze stylem życia, zachowaniami seksualnymi czy infekcjami wirusowymi. Poznanie tych czynników pomaga w profilaktyce i wczesnym rozpoznaniu choroby.

    Główne czynniki ryzyka raka prącia

    Rak prącia to rzadki nowotwór, którego częstość występowania wzrasta wraz z wiekiem, osiągając szczyt zachorowań po 60 roku życia. Nowotwór ten może rozwijać się w dowolnym miejscu na prąciu, ale najczęściej występuje pod napletkiem, szczególnie u mężczyzn nieobrzezanych oraz na żołędzi prącia.

    Na ryzyko zachorowania wpływają zarówno czynniki biologiczne, jak i społeczne, kulturowe oraz związane ze stylem życia. Obecność któregoś z czynników ryzyka, nie oznacza, że zachoruje się na nowotwór. Z drugiej strony ich brak nie znaczy, że choroba na pewno nie wystąpi. Obecność czynników ryzyka powinna być motywacją do dbania o zdrowie, regularnych badań i konsultacji z lekarzem.

    Czynniki predysponujące do zachorowania

    • Stulejka (to zwężenie ujścia napletka uniemożliwiające lub utrudniające jego pełne odprowadzenie poza żołądź prącia. Może prowadzić do problemów z higieną, stanów zapalnych, bólu podczas erekcji oraz nawracających infekcji) – u mężczyzn ze stulejką ryzyko zachorowania na raka prącia wzrasta o 25% do nawet 60%. Obrzezanie 3–5-krotnie obniża ryzyko wystąpienia nowotworu. Mężczyźni obrzezani w dzieciństwie rzadziej zapadają na raka prącia, a mężczyźni, którzy zostali obrzezani w wieku nastoletnim, zdają się być w pewnym stopniu chronieni przed rakiem prącia, natomiast obrzezanie w wieku dorosłym nie wydaje się mieć żadnego wpływu na ryzyko zachorowania.
    • Ekspozycja na wysokiego ryzyka podtypy HPV – nawet 45–80% przypadków raka prącia jest związanych z obecnością wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV), zwłaszcza onkogennych podtypów, takich jak HPV 16 (odpowiedzialny za 70% HPV-dodatnich przypadków raka prącia). Inne powszechne podtypy HPV to: 6, 11, 18, 31 i 33. Do zakażenia wirusem HPV dochodzi podczas kontaktu skóry z zakażonym obszarem ciała, np. podczas aktywności seksualnej.
    • Przewlekłe stany zapalne – mogą sprzyjać rozwojowi zmian nowotworowych.
    • Leczenie fototerapią, np. podczas leczenia łuszczycy światłem ultrafioletowym (UVA). Częstość występowania raka prącia u pacjentów z łuszczycą poddawanych takiemu leczeniu jest większa niż w populacji ogólnej.
    • Zachowania seksualne, tj. mnogość partnerów, wczesny wiek inicjacji seksualnej.
    • Kłykciny kończyste – ich obecność wiąże się z 3- do 5-krotnym wzrostem ryzyka zachorowania.
    • Palenie tytoniu – palący mężczyźni są bardziej narażeni na wystąpienie raka prącia niż mężczyźni niepalący. Ponadto ryzyko jest większe u palących mężczyzn zakażonych HPV.
    • Nieodpowiednia higiena osobista.
    • Osłabienie układu odpornościowego – mężczyźni zakażeni wirusem HIV lub chorujący na AIDS mają ponad 8-krotnie wyższe ryzyko rozwoju raka prącia. Również przyjmowanie leków po przeszczepie narządu może mieć wpływ na osłabienie układu odpornościowego.
    • Liszaj twardzinowy – przewlekła choroba zapalna o nieznanej przyczynie, która obejmuje przede wszystkim okolice odbytu i narządów płciowych. U mężczyzn z tą chorobą ryzyko rozwoju raka prącia wynosi od 2% do 9%.