Leczenie

    Data aktualizacji: 2026-01-11

    Leczenie raka prącia zależy od wielu czynników – stopnia zaawansowania nowotworu, lokalizacji guza, jego wielkości, obecności przerzutów oraz preferencji pacjenta. Wczesne stadium choroby często pozwala na zastosowanie metod oszczędzających, takich jak obrzezanie, zabiegi miejscowe czy laseroterapia. W bardziej zaawansowanych przypadkach konieczne są operacje obejmujące część lub całość prącia, usunięcie węzłów chłonnych, a czasem radioterapia i chemioterapia. Ważne jest indywidualne dostosowanie terapii oraz regularna kontrola po zakończeniu leczenia.

    Metody leczenia raka prącia

    Wybór metody leczenia raka prącia zależy od wielu czynników, w tym:

    • stopnia zaawansowania choroby (stopień zaawansowania nowotworu określa jego zasięg w organizmie – wielkość guza, głębokość naciekania oraz obecność przerzutów),
    • lokalizacji i wielkości guza,
    • występowania nawrotu nowotworu,
    • preferencji pacjenta dotyczących terapii.

    Do głównych metod leczenia należą:

    • leczenie chirurgiczne – najczęściej stosowana metoda na każdym etapie choroby,
    • radioterapia,
    • chemioterapia.

    Leczenie raka prącia w zależności od stopnia zaawansowania

    Leczenie raka prącia zależy od stopnia jego zaawansowania. We wczesnych stadiach stosuje się metody oszczędzające, takie jak obrzezanie, laseroterapia, zabiegi miejscowe czy chirurgiczne usunięcie zmiany. W bardziej zaawansowanych przypadkach konieczna bywa częściowa lub całkowita penektomia, usunięcie węzłów chłonnych, a także radioterapia lub chemioterapia. Dobór terapii jest indywidualny i uwzględnia zarówno zasięg choroby, jak i preferencje pacjenta, a skuteczność leczenia wymaga regularnych kontroli.


    Stadium 0

    Stadium 0 obejmuje dwa rodzaje nowotworów:

    • raka in situ (CIS)
    • raka brodawkowatego.

    Rak in situ (CIS) - Nowotwór znajduje się tylko w górnych warstwach skóry penisa. Wyróżnia się dwa podtypy:

    • Stopień Tis[2] (śródnabłonkowa neoplazja prącia - PeIN) – stan przednowotworowy, w którym komórki w obrębie skóry prącia zaczynają wykazywać nieprawidłowości, tworząc narośl, ale nie naciekają jeszcze głębiej w tkanki.
    • Stopień Ta[3] (nieinwazyjny zlokalizowany rak płaskonabłonkowy prącia) - rak płaskonabłonkowy, który nie rozprzestrzenił się, znajduje się tylko na powierzchni skóry prącia lub na spodniej powierzchni napletka prącia. Stadium 0a jest również nazywane nieinwazyjnym.[4]

    Rak in situ (CIS) na żołędzi prącia może występować jako erytroplazja Queyrata, natomiast na trzonie prącia jako choroba Bowena.

    Rak brodawkowaty może być leczony za pomocą laseroterapii, chirurgii Mohsa, szerokiego wycięcia lub krioterapii. Tylko w rzadkich przypadkach konieczna jest częściowa penektomia (zabieg chirurgiczny polegający na częściowym usunięciu prącia).

    Oba nowotwory (rak in situ (CIS) i rak brodawkowaty) występują tylko w górnych warstwach skóry.

    Główną metodą leczenia raka prącia w stadium 0 jest leczenie chirurgiczne.

    Pacjenci z CIS, który znajduje się tylko na napletku, mogą być leczeni za pomocą obrzezania. W przypadku nowotworu znajdującego się na żołędzi i który nie rozprzestrzenił się na inne tkanki, możliwe jest wykorzystanie terapii miejscowej, tj.:

    • ablacja laserowa, w której wiązka lasera (intensywna, wąska wiązka światła) powoduje zniszczenie komórek nowotworowych,
    • kriochirurgia polegająca na zamrożeniu komórek nowotworowych przy użyciu ciekłego azotu,
    • leczenie farmakologiczne, wykorzystujące kremy i żele zawierające określone substancje czynne, stosowane bezpośrednio na nieprawidłowe obszary na penisie.

    Inne dostępne opcje terapeutyczne to:

    • glansektomia - zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu żołędzi prącia,
    • precyzyjne, etapowe usuwanie zmian wraz ze śródoperacyjną kontrolą histopatologiczną marginesów usuwanych tkanek (operacja Mosha)
    • szerokie miejscowe wycięcie, czyli usunięcie zmiany nowotworowej wraz z marginesem zdrowej tkanki.


    Stadium I

    Stopień I – to rak, który rozprzestrzenił się do tkanki łącznej tuż pod skórą prącia, ale nie rozprzestrzenił się na naczynia limfatyczne, krwionośne ani nerwy. Główną metodą leczenia jest leczenie chirurgiczne, tj.: obrzezanie w przypadku guzów ograniczonych do napletka, usunięcie zmiany wraz z marginesem zdrowej tkanki, czy usunięcie żołędzi prącia oraz częściowa penektomia, czyli usunięcie części penisa zmienionego chorobowo.
    W przypadku pacjentów niewyrażających zgody na leczenie chirurgiczne może zostać wykorzystana radioterapia: brachyterapia lub radioterapia wiązką zewnętrzną (EBRT - External Beam Radiation Therapy).


    Stadium II

    Stopień II obejmuje guzy, które wrosły głęboko w tkanki penisa (tj. ciało gąbczaste lub ciała jamiste) lub cewkę moczową, ale nie rozprzestrzeniły się na pobliskie węzły chłonne:

    • Stopień II A rak rozprzestrzenił się do:
      • tkanki tuż pod skórą prącia, do naczyń limfatycznych, naczyń krwionośnych i/lub nerwów; lub
      • ciała gąbczastego i mógł również rozrosnąć się do cewki moczowej.
    • Stopień II B - rak rozprzestrzenił się przez warstwę tkanki łącznej, która otacza ciała jamiste i do ciał jamistych i mógł również rozrosnąć się do cewki moczowej.

    Nowotwory te leczone są zazwyczaj za pomocą częściowej lub całkowitej penektomii, z lub bez operacji usunięcia węzłów chłonnych. Przed lub po leczeniu chirurgicznym może zostać przeprowadzona radioterapia, jako brachyterapia lub radioterapia wiązką zewnętrzną.

    W niektórych przypadkach radioterapia może być stosowana zamiast zabiegu chirurgicznego.

    W stopniu 2 zaleca się ocenę stanu pachwinowych węzłów chłonnych, również w przypadku braku wskazań. W tym celu wykonana jest biopsja węzła wartowniczego lub usunięcie węzłów chłonnych. W przypadku stwierdzenia rozprzestrzenienia się komórek nowotworowych do węzłów chłonnych stopień określa się jako stopień III lub IV.


    Stadium III

    Stopień III oznacza, że nowotwór dotarł do pobliskich węzłów chłonnych w pachwinie. Guz mógł rozrosnąć się do głębszych tkanek prącia (ciał gąbczastych lub ciał jamistych) lub cewki moczowej, ale nie rozprzestrzenił się do pobliskich struktur, takich jak pęcherz moczowy lub prostata. Wyróżnia się:

    • Stopień IIIA - rak rozprzestrzenił się do 1 lub 2 węzłów chłonnych po jednej stronie pachwiny
    • Stopień IIIB - rak rozprzestrzenił się do 3 lub więcej węzłów chłonnych po jednej stronie pachwiny lub do węzłów chłonnych po obu stronach pachwiny

    Chirurgia to główna metoda leczenia raka prącia w stadium 3. Stosowane są następujące rodzaje operacji:

    • częściowa lub całkowita penektomia – usunięcie części lub całości prącia.
    • usunięcie węzłów chłonnych, w których znajdują się komórki nowotworowe.

    Pacjentowi może zostać także zaproponowana radioterapia wiązką zewnętrzną. Może być podawana:

    • na prącie
    • na obszar pachwiny w celu leczenia węzłów chłonnych
    • w tym samym czasie co chemioterapia
    • po zabiegu chirurgicznym (terapia adjuwantowa)
    • zamiast zabiegu chirurgicznego u mężczyzn, którzy nie mogą poddać się operacji lub nie zdecydowali się na nią.

    Chemioterapia jest czasami oferowana w przypadku raka prącia w stadium 3. Chemioterapia może być podawana:

    • jednocześnie z radioterapią (zwaną chemioradioterapią)
    • przed operacją w celu zmniejszenia guza
    • po operacji.


    Stadium IV

    Stopień IV oznacza, że nowotwór rozprzestrzenił się do tkanek w pobliżu prącia, takich jak pęcherz moczowy, moszna, prostata lub kość łonowa, i mógł rozprzestrzenić się do węzłów chłonnych w pachwinie lub miednicy lub jednego lub więcej węzłów chłonnych w miednicy lub rak rozprzestrzenił się przez zewnętrzną powłokę węzłów chłonnych do pobliskich tkanek lub węzłów chłonnych poza miednicą lub do innych części ciała, takich jak płuca, wątroba lub kości.

    Rak prącia w stadium IV jest również nazywany rakiem prącia z przerzutami. Rak przerzutowy występuje, gdy komórki nowotworowe przemieszczają się przez układ limfatyczny lub krew i tworzą guzy w innych częściach ciała. Guz przerzutowy jest tym samym typem raka, co guz pierwotny. Na przykład, jeśli rak prącia rozprzestrzeni się na wątrobę, komórki nowotworowe w wątrobie są w rzeczywistości komórkami raka prącia. Choroba ta nazywana jest przerzutowym rakiem prącia, a nie rakiem wątroby.

    Leczenie uzależnione jest od stopnia rozprzestrzenia się nowotworu i ma na celu powstrzymanie wzrostu lub rozprzestrzeniania się raka oraz zapobieganiu objawom (terapia paliatywna). Lekarz może zaproponować połączenie chemioterapii, radioterapii i zabiegu chirurgicznego.

    Chemioterapia może być stosowana w leczeniu raka prącia w stadium 4. Chemioterapia może być podawana:

    • jednocześnie z radioterapią (zwaną chemioradioterapią)
    • w celu złagodzenia objawów zaawansowanej choroby i poprawy jakości życia.

    Radioterapia wiązką zewnętrzną może być podawana:

    • na prącie
    • na obszar pachwiny w celu leczenia węzłów chłonnych
    • jednocześnie z chemioterapią (zwaną chemioradioterapią)
    • w celu złagodzenia objawów zaawansowanej choroby i poprawy jakości życia.

    Podczas leczenia raka prącia w stadium 4. może być stosowana także chirurgia. Rodzaj operacji zależy od tego, czy rak prącia rozprzestrzenił się na odległe części ciała i czy rak reaguje na inne terapie, takie jak chemioterapia.

    Nawrotowy raka prącia

    Nawracający rak prącia to rak, który powrócił po leczeniu. Jeśli rak prącia powróci, może pojawić się w penisie lub w innych częściach ciała, takich jak wątroba lub płuca. Jeśli rak powróci w tym samym miejscu, w którym pojawił się po raz pierwszy, nazywa się to nawrotem miejscowym. Jeśli powróci do tkanek lub węzłów chłonnych w pobliżu miejsca, w którym się rozpoczął, jest to tzw. nawrót regionalny. Nowotwór może również nawrócić w innej części ciała. Nazywa się to przerzutami odległymi lub nawrotem odległym. Leczenie nawracającego raka zależy od tego, gdzie rak powrócił i jakie metody leczenia były stosowane wcześniej.

    W przypadku nawracającego raka prącia pacjentowi może zostać zaproponowana operacja. Stosowane są następujące rodzaje operacji:

    • częściowa lub całkowita penektomia - usunięcie części lub całości prącia.
    • wycięcie węzłów chłonnych może być wykorzystane do usunięcia węzłów chłonnych, w których znajduje się rak.

    W przypadku nawracającego raka prącia pacjentowi może zostać zaproponowana radioterapia wiązką zewnętrzną lub brachyterapia. Radioterapia może być stosowana:

    • zamiast operacji
    • przed operacją (radioterapia neoadiuwantowa)
    • po operacji (radioterapia adiuwantowa).

    Może zostać zaproponowana także chemioterapia, podawana: przed operacją, po operacji, wraz z radioterapią (zwaną chemioradioterapią).

    W przypadku niektórych pacjentów opcją terapeutyczną może być udział w badaniach klinicznych.

    Źródła: