Objawy

Rak przytarczyc daje o sobie znać przez szereg charakterystycznych objawów. W formie czynnej hormonalnie powoduje nadmiar parathormonu, co prowadzi do wysokiego stężenia wapnia we krwi. Efekty mogą dotyczyć całego organizmu: bóle kości i mięśni, szybkie osłabienie kości, złamania, problemy z nerkami, przewlekłe zmęczenie, zaburzenia nastroju, a także nudności czy zaparcia. W rzadszej, nieczynnej hormonalnie postaci, pierwsze objawy pojawiają się dopiero wtedy, gdy guz naciska na szyję i staje się wyczuwalny. Są to: chrypka, trudności w połykaniu lub oddychaniu. Każdy z tych sygnałów wymaga szybkiej konsultacji lekarskiej.

Na jakie objawy należy zwrócić uwagę?

Rak przytarczyc to niezwykle rzadki nowotwór złośliwy. W większości przypadków to guz  czynny hormonalnie, co oznacza, że w niekontrolowany sposób wytwarza nadmierne ilości parathormonu (PTH), prowadząc do podwyższonego stężenia wapnia we krwi (hiperkalcemii). Rzadsza forma – rak nieczynny hormonalnie – rozwija się bez typowych objawów metabolicznych, a pierwsze sygnały choroby pojawiają się dopiero w wyniku ucisku guza na okoliczne struktury. Pojawienie się objawów nie musi oznaczać nowotworu, ale zawsze wymaga pilnej diagnostyki. Nie należy ich lekceważyć ani próbować leczyć samodzielnie. Wczesne rozpoznanie i prawidłowo przeprowadzone leczenie operacyjne to jedyna droga do pełnego wyleczenia.

Objawy raka przytarczyc czynnego hormonalnie – co powinno zaniepokoić?

Rak przytarczyc to bardzo rzadki, ale poważny nowotwór złośliwy. W ponad 90% przypadków jest to guz czynny hormonalnie, co oznacza, że w niekontrolowany sposób produkuje on ogromne ilości parathormonu (PTH). Prowadzi to do hiperkalcemii, czyli niebezpiecznie wysokiego stężenia wapnia we krwi, która jest odpowiedzialna za większość objawów choroby. W porównaniu do znacznie częstszych, łagodnych gruczolaków przytarczyc, objawy w przebiegu raka są zazwyczaj znacznie bardziej nasilone, pojawiają się gwałtowniej i obejmują wiele układów jednocześnie, a stężenie PTH jest bardzo wysokie.

Objawy związane z wysokim stężeniem wapnia (hiperkalcemią)

Nadmierne stężenie  wapnia we krwi zaburza funkcjonowanie całego organizmu, prowadząc do szeregu dolegliwości, które często są pierwszym sygnałem choroby.

Objawy kostne i mięśniowe

Objawy kostne i mięśniowe są to najczęściej zgłaszane dolegliwości, występujące nawet u 90% pacjentów. Parathormon powoduje uwalnianie wapnia z kości, co prowadzi do ich osłabienia i może powodować:

• bóle kości i mięśni
• osteoporozę lub osteopenię (zmniejszenie gęstości kości), które rozwijają się bardzo szybko
• samoistne złamania kości (tzw. złamania patologiczne), które mogą wystąpić nawet przy niewielkim urazie lub bez niego
• znaczne osłabienie siły mięśniowej.

Objawy nerkowe

Nerki próbują usunąć nadmiar wapnia z organizmu, co prowadzi do ich przeciążenia i uszkodzenia. Objawami są:

• nawracająca kamica nerkowa – jeden z kluczowych objawów, występujący u 50-80% chorych
• wielomocz (oddawanie dużych ilości moczu) oraz wzmożone pragnienie
• silne odwodnienie i postępująca niewydolność nerek.

Objawy ogólne i neuropsychiatryczne

Wysokie stężenie wapnia ma toksyczny wpływ na układ nerwowy. Może to prowadzić do:

• przewlekłego zmęczenia, apatii i ogólnego osłabienia
• zaburzenia nastroju, depresji, stanów lękowych
• problemów z koncentracją i pamięcią ("mgła mózgowa")
• w ciężkich przypadkach mogą pojawić się splątanie i dezorientacja, a nawet śpiączka.

Objawy ze strony układu pokarmowego

• nudności, wymioty, zaparcia i utrata apetytu
• choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy
• ostre lub nawracające zapalenie trzustki, które może być stanem zagrażającym życiu.

Objawy miejscowe – wynikające z masy guza

• wyczuwalny guzek na szyi, występuje u około 50-70% pacjentów. Zazwyczaj jest twardy i nieruchomy, co odróżnia go od łagodnych zmian. Jest to bardzo ważny sygnał, który powinien skłonić do natychmiastowej diagnostyki.
• chrypka pojawia się, gdy guz zaburza funkcje nerwu krtaniowego wstecznego, odpowiedzialnego za ruch fałdów głosowych.
• trudności w połykaniu (dysfagia), w wyniku ucisku guza na przełyk.
• w bardzo rzadkich przypadkach duży guz może uciskać tchawicę, prowadząc do trudności w oddychaniu.

Objawy związane z hiperkalcemią mogą stać się bardzo ciężkie i prowadzić do tzw. przełomu hiperkalcemicznego, czyli stanu bezpośredniego zagrożenia życia, który objawia się zaburzeniami świadomości, ciężkim odwodnieniem, zaburzeniami rytmu serca i ostrą niewydolnością nerek. W przypadku przełomu hiperkalcemicznego konieczna jest natychmiastowa hospitalizacja.  W przeciwieństwie do wielu innych nowotworów, w przypadku raka przytarczyc to nie rozsiew choroby, a właśnie niekontrolowana hiperkalcemia i jej powikłania metaboliczne są główną przyczyną zgonów.

Jakie są objawy raka przytarczyc nieczynnego hormonalnie?

Ten typ raka występuje rzadko (poniżej 10% przypadków) i nie powoduje nadprodukcji parathormonu (PTH), a więc nie wywołuje hiperkalcemii. Brak objawów hormonalnych sprawia, że nowotwór jest trudny do wykrycia we wczesnym stadium. Objawy pojawiają się dopiero, gdy guz nacieka lub uciska sąsiednie struktury:

• wyczuwalny guzek na szyi, występuje u około 50-70% pacjentów. Zazwyczaj jest twardy i nieruchomy, co odróżnia go od łagodnych zmian. Jest to bardzo ważny sygnał, który powinien skłonić do natychmiastowej diagnostyki
• chrypka pojawia się, gdy guz uszkadza nerw krtaniowy wsteczny, odpowiedzialny za ruch fałdów głosowych
• trudności w połykaniu (dysfagia), w wyniku ucisku guza na przełyk
• w bardzo rzadkich przypadkach duży guz może uciskać tchawicę, prowadząc do trudności w oddychaniu.

Źródła:

• Roser, P., Leca, B. M., Coelho, C., Schulte, K. M., Gilbert, J., Drakou, E. E., ... & Dimitriadis, G. K. (2023). Diagnosis and management of parathyroid carcinoma: a state-of-the-art review. Endocrine-Related Cancer, 30(4).
• Fingeret, A. L. (2021). Contemporary evaluation and management of parathyroid carcinoma. JCO oncology practice, 17(1), 17-21.
• PDQ® Adult Treatment Editorial Board. Parathyroid Cancer Treatment (PDQ®)–Patient Version. Bethesda, MD: National Cancer Institute. [16.09.2025r]. https://www.cancer.gov/types/parathyroid/patient/parathyroid-treatment-pdq
• Parathyroid UK. (2025). Parathyroid cancer. [16.09.2025 r.] Pobrano z https://parathyroiduk.org/hyperparathyroidism/parathyroid-cancer/