Przytarczyce

Przytarczyce to cztery małe gruczoły wielkości ziarenka grochu, znajdujące się w szyi w pobliżu tarczycy. Choć są bardzo małe i trudne do uwidocznienia w badaniach obrazowych, pełnią kluczową rolę w organizmie – regulują stężenie wapnia we krwi poprzez wydzielanie parathormonu (PTH). Dzięki temu dbają o zdrowie kości, prawidłowe funkcjonowanie mięśni i układu nerwowego. Gdy przytarczyce nie działają prawidłowo, mogą pojawić się problemy zdrowotne, a w rzadkich przypadkach zmiany nowotworowe. Najczęściej w onkologii spotyka się łagodne gruczolaki przytarczyc.

Rak przytarczyc jest bardzo rzadkim nowotworem. Lekarze dzielą go przede wszystkim na dwa rodzaje, w zależności od tego, czy guz wytwarza hormon parathormon (PTH) czy nie wytwarza. Większość guzów jest czynna hormonalnie, co oznacza, że podnosi poziom wapnia we krwi i może wywoływać objawy, takie jak bóle kości, osłabienie czy problemy z nerkami. Guzy nieczynne hormonalnie występują rzadziej i przez długi czas nie dają żadnych sygnałów – często są wykrywane dopiero wtedy, gdy rosną w szyi i powodują np. wyczuwalną zmianę, chrypkę lub trudności w połykaniu. Rozróżnienie tych dwóch typów jest ważne, ponieważ pozwala lekarzom dobrać odpowiednie leczenie i szybciej reagować na potencjalne zagrożenia dla zdrowia pacjenta.

Rak przytarczyc to jeden z najrzadszych nowotworów. Na całym świecie choruje na niego naprawdę niewiele osób – szacuje się, że średnio 2 osoby na 10 milionów rocznie. W Polsce dokładne dane są ograniczone. Choroba dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn, najczęściej w wieku 40–60 lat. Pomimo że rak przytarczyc występuje bardzo rzadko, warto wiedzieć o nim więcej, aby szybciej zauważyć ewentualne objawy związane z zaburzeniami stężenia wapnia we krwi.

Rak przytarczyc to rzadka choroba, która może dotknąć zarówno kobiety, jak i mężczyzn w wieku 40–60 lat. Za jej rozwój w dużej mierze odpowiadają geny. Osoby z niektórymi, dziedzicznymi zespołami genetycznymi powinny być szczególnie czujne i reagować na niepokojące objawy. Szybka reakcja zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

Rak przytarczyc daje o sobie znać przez szereg charakterystycznych objawów. W formie czynnej hormonalnie powoduje nadmiar parathormonu, co prowadzi do wysokiego stężenia wapnia we krwi. Efekty mogą dotyczyć całego organizmu: bóle kości i mięśni, szybkie osłabienie kości, złamania, problemy z nerkami, przewlekłe zmęczenie, zaburzenia nastroju, a także nudności czy zaparcia. W rzadszej, nieczynnej hormonalnie postaci, pierwsze objawy pojawiają się dopiero wtedy, gdy guz naciska na szyję i staje się wyczuwalny. Są to: chrypka, trudności w połykaniu lub oddychaniu. Każdy z tych sygnałów wymaga szybkiej konsultacji lekarskiej.

Diagnostyka raka przytarczyc zaczyna się od podstawowych kroków. Najpierw lekarz zbiera dokładny wywiad, bada szyję i zleca badania krwi. Często już na tym etapie widać wyraźny sygnał alarmowy: bardzo wysokie stężenie wapnia i PTH. Gdy wyniki są niepokojące, pacjent kierowany jest na dokładniejsze badania obrazowe, takie jak USG, scyntygrafia czy tomografia, które pomagają znaleźć i ocenić guz. Ostateczne potwierdzenie diagnozy daje dopiero operacja i badanie usuniętej zmiany pod mikroskopem - to jedyna pewna metoda.

Leczenie raka przytarczyc to proces wymagający precyzji i współpracy całego zespołu medycznego. Najważniejsze jest całkowite usunięcie guza i kontrola objawów, zwłaszcza zbyt wysokiego stężenia wapnia we krwi, który może być groźny dla zdrowia. Zanim pacjent trafi na operację, lekarze stabilizują jego stan, obniżając stężenie wapnia w organizmie za pomocą nawodnienia i leków. Sam zabieg chirurgiczny, przeprowadzany w wyspecjalizowanym ośrodku, daje największe szanse na wyleczenie. W przypadku nawrotów lub przerzutów stosuje się dalsze operacje, radioterapię lub leczenie wspomagające, by złagodzić objawy i poprawić komfort życia.

Po zakończeniu leczenia onkologicznego rozpoczyna się kolejny ważny etap – stała obserwacja. Regularne wizyty pozwalają lekarzowi na bieżąco kontrolować wyniki badań i szybko reagować na zmiany, a pacjentowi dają wsparcie w codziennym funkcjonowaniu, dbaniu o równowagę hormonalną i budowaniu zdrowych nawyków. Plan kontroli jest zawsze dopasowany do danej osoby i zależy od przebiegu choroby, rodzaju leczenia czy indywidualnych czynników ryzyka. U części pacjentów kontrole odbywają się co 3–6 miesięcy w pierwszych latach, później zwykle raz w roku. 

Po operacji usunięcia przytarczyc niektórzy pacjenci odczuwają bóle i napięcia w szyi, barkach czy klatce piersiowej. Wynikają one zarówno z procesu gojenia czy zaburzeń w układzie mięśniowo-szkieletowym. Objawy mogą pojawić się od razu po zabiegu lub dopiero po kilku miesiącach, a ich nasilenie zależy od zakresu operacji i indywidualnych predyspozycji. Rehabilitacja, w tym ćwiczenia i fizjoterapia, pomaga poprawić ruchomość, skorygować postawę i zmniejszyć dolegliwości. Warto też korzystać ze wsparcia foniatrycznego przy problemach z głosem oraz psychologicznego, aby łatwiej wrócić do codziennego życia i poczuć się bezpiecznie po leczeniu.

Rak przytarczyc zwykle rozwija się powoli i daje stosunkowo dobre rokowania. Nawroty zdarzają się u około połowy pacjentów, najczęściej w ciągu pierwszych kilku lat, ale mogą pojawić się także później, dlatego tak ważne są regularne kontrole przez całe życie. Nawet gdy choroba powraca, często można ją skutecznie leczyć, w tym ponownie operować. Dzięki dożywotniej opiece lekarskiej i świadomemu dbaniu o siebie pacjenci mogą prowadzić aktywne, normalne życie.