Postępowanie po leczeniu

Po zakończeniu leczenia onkologicznego rozpoczyna się kolejny ważny etap – stała obserwacja. Regularne wizyty pozwalają lekarzowi na bieżąco kontrolować wyniki badań i szybko reagować na zmiany, a pacjentowi dają wsparcie w codziennym funkcjonowaniu, dbaniu o równowagę hormonalną i budowaniu zdrowych nawyków. Plan kontroli jest zawsze dopasowany do danej osoby i zależy od przebiegu choroby, rodzaju leczenia czy indywidualnych czynników ryzyka. U części pacjentów kontrole odbywają się co 3–6 miesięcy w pierwszych latach, później zwykle raz w roku.

Opieka po leczeniu raka przytarczyc: obserwacja i kontrola

Po zakończeniu leczenia onkologicznego pacjent pozostaje pod stałą, dożywotnią opieką lekarską w ramach tzw. obserwacji (ang. follow-up). Jej celem jest wczesne wykrycie ewentualnego nawrotu choroby, kontrola późnych skutków leczenia oraz wsparcie w powrocie do pełni zdrowia.

Plan obserwacji jest ustalany indywidualnie i zależy od:

• stopnia zaawansowania choroby w momencie diagnozy (czy rak był zlokalizowany, czy rozsiany)
• naciekania guza na sąsiednie tkanki
• radykalności przeprowadzonej operacji (czy udało się usunąć nowotwór z marginesem zdrowych tkanek)
• występowania mutacji genetycznych
• zastosowanego leczenia (np. sama operacja, leczenie farmakologiczne)
• indywidualnych czynników ryzyka nawrotu.

Regularne wizyty kontrolne mają kluczowe znaczenie. Dzięki nim można:

• wcześnie wykryć nawrót choroby, co pozwala na szybkie wdrożenie skutecznego leczenia (najczęściej kolejnej operacji)
• monitorować i leczyć zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej, które są najczęstszym odległym powikłaniem
• wesprzeć pacjenta w powrocie do zdrowia fizycznego i psychicznego
• przekazać zalecenia dotyczące zdrowego stylu życia, który może zmniejszyć ryzyko powikłań w przyszłości.

Jakie badania wykonuje się w trakcie wizyt kontrolnych?

Podczas każdej wizyty kontrolnej lekarz przeprowadza dokładny wywiad i badanie fizykalne. Pyta o samopoczucie, nowe dolegliwości i skupia się szczególnie na ocenie okolicy szyi. Rak przytarczyc wyróżnia się tym, że ma bardzo czułe markery biochemiczne. Dzięki temu już zwykłe badania krwi, przede wszystkim stężenie wapnia i parathormonu, pozwalają precyzyjnie monitorować, czy choroba nie wraca. Jeśli wyniki krwi wskażą na możliwość wystąpienia wznowy, wykonuje się badania obrazowe. Najczęściej są to:

• ultrasonografia (USG) szyi - pozwala na ocenę loży pooperacyjnej i węzłów chłonnych szyjnych
• tomografia komputerowa (TK- Computed Tomography) szyi i klatki piersiowej - umożliwia dokładniejszą ocenę struktur szyi oraz poszukiwanie przerzutów w płucach
• scyntygrafia MIBI (Technetium-99m methoxyisobutylisonitrile)  lub PET (Positron Emission Tomography) - badania te pomagają zlokalizować aktywne hormonalnie ogniska nowotworu w całym ciele.

Najwięcej badań kontrolnych odbywa się w pierwszych 5 latach po leczeniu, bo wtedy ryzyko nawrotu jest największe, choć warto pamiętać, że wznowa może pojawić się nawet po kilkunastu czy kilkudziesięciu latach. Dlatego plan obserwacji zawsze dopasowuje się indywidualnie do pacjenta. U osób z niskim ryzykiem nawrotu, wizyty odbywają się zwykle co 6 miesięcy przez pierwsze 5 lat, a później raz w roku, już do końca życia.
U pacjentów wysokiego ryzyka kontrole są częstsze: co 3 miesiące w pierwszych latach, a potem co 6 miesięcy

Po leczeniu raka przytarczyc ważne dbanie o równowagę wapniowo-hormonalną

Jeśli podczas operacji usunięto wszystkie przytarczyce lub uległy one uszkodzeniu, może rozwinąć się trwała niedoczynność przytarczyc. Oznacza to, że organizm nie produkuje wystarczającej ilości parathormonu, co prowadzi do niskiego stężenia wapnia we krwi (hipokalcemii).

Objawy hipokalcemii to m.in.:

• mrowienie i drętwienie wokół ust oraz w palcach rąk i stóp,
• bolesne skurcze mięśni (tężyczka),
• zmęczenie, niepokój, stany depresyjne.

Leczenie polega na stałej suplementacji preparatami wapnia i aktywnej formy witaminy D.

Dzięki regularnemu przyjmowaniu leków i monitorowaniu stężenia wapnia, pacjenci mogą prowadzić normalne, aktywne życie. Kluczowa jest ścisła współpraca z lekarzem endokrynologiem i regularne badania kontrolne.

Źródła:

• Wilhelm, S. M., Wang, T. S., Ruan, D. T., Lee, J. A., Asa, S. L., Duh, Q. Y., ... & Carty, S. E. (2016). The American Association of Endocrine Surgeons guidelines for definitive management of primary hyperparathyroidism. JAMA surgery, 151(10), 959-968.
• Roser, P., Leca, B. M., Coelho, C., Schulte, K. M., Gilbert, J., Drakou, E. E., ... & Dimitriadis, G. K. (2023). Diagnosis and management of parathyroid carcinoma: a state-of-the-art review. Endocrine-Related Cancer, 30(4).
• Fingeret, A. L. (2021). Contemporary evaluation and management of parathyroid carcinoma. JCO oncology practice, 17(1), 17-21.
• Parathyroid UK. (2025). Parathyroid cancer. [16.09.2025 r.] Pobrano z https://parathyroiduk.org/hyperparathyroidism/parathyroid-cancer/