Diagnostyka

    Data aktualizacji: 2026-01-07

    Diagnostyka raka wątrobowokomórkowego wymaga kompleksowego podejścia i współpracy kilku specjalistów. U chorych z marskością kluczową rolę odgrywają badania obrazowe – tomografia i rezonans z kontrastem. Guzki mniejsze niż 1 cm rzadko są złośliwe i zwykle pozostają pod obserwacją, natomiast nowo wykryte zmiany powyżej 1 cm wymagają pełnej diagnostyki obrazowej – tomografii, rezonansu lub ultrasonografii z kontrastem, a w przypadku niejednoznacznych wyników – także biopsji. Lekarze określają, jak bardzo choroba jest rozwinięta, stosując dwa systemy oceny: TNM (z ang. Tumor, Node, Metastasis), który opisuje m.in. wielkość guza i zajęcie węzłów przez nowotwór oraz BCLC (z ang. Barcelona Clinic Liver Cancer), który bierze pod uwagę wielkość guza, liczbę zmian w wątrobie, ogólny stan zdrowia i funkcję wątroby. To pomaga dobrać leczenie najlepiej dopasowane do pacjenta.

    Diagnostyka raka wątrobowokomórkowego

    Postępowanie diagnostyczne w raku wątrobowokomórkowym (HCC) wymaga indywidualnego podejścia, uwzględniającego:

    • liczbę i lokalizację zmian,
    • stan wątroby,
    • wyniki badań obrazowych,
    • dostępne opcje leczenia.

    Choć istnieją algorytmy diagnostyczne, nie zawsze uwzględniają one wszystkie czynniki, dlatego kluczowe jest doświadczenie zespołu specjalistów.

    Diagnostyka u osób z marskością wątroby

    U pacjentów z marskością wątroby, diagnoza opiera się głównie na wielofazowej tomografii komputerowej (TK) lub rezonansie magnetycznym (MR) z kontrastem.

    Rozwój nieinwazyjnych metod diagnostycznych ograniczył konieczność wykonywania biopsji wątroby - wykonuje się ją głównie u pacjentów bez stwierdzonej marskości lub przy zmianach o średnicy 1–2 cm, gdy obraz radiologiczny jest niejednoznaczny albo o nietypowej morfologii. Jest to badanie inwazyjne, obarczone niewielkim ryzykiem powikłań, takich jak krwawienie czy rozsiew nowotworu wzdłuż toru igły biopsyjnej. Kluczowy jest nadzór nad pacjentami z marskością.

    Najważniejsze jest możliwie wczesne wykrycie guzków mniejszych niż 2 cm, które można jeszcze leczyć radykalnie. Zmiany poniżej 1 cm rzadko mają charakter złośliwy i zwykle podlegają obserwacji, natomiast nowo wykryte guzki większe niż 1 cm wymagają pełnej diagnostyki z użyciem tomografii, rezonansu lub ultrasonografii z kontrastem, a w razie wątpliwości – biopsji. Jeśli wynik biopsji nie potwierdza nowotworu, zaleca się jej powtórzenie albo kontrolę obrazową co 3–4 miesiące. Każdy wzrost zmiany lub niejednoznaczny obraz radiologiczny powinny skłaniać do konsultacji w wyspecjalizowanym ośrodku zajmującym się HCC.

    Prewencja bierna

    Ogranicza ryzyko zakażeń HBV i HCV, zwłaszcza w kontekście opieki zdrowotnej, gdzie wciąż dochodzi do części transmisji tych wirusów.  Obejmuje: 

    • przestrzeganie rygorystycznych zasad sanitarno-higienicznych, w tym stosowanie jednorazowego sprzętu medycznego, prawidłowa sterylizacja narzędzi wielokrotnego użytku, kontrola nad procesem krwiodawstwa oraz zapewnienie bezpieczeństwa w gospodarce krwią. Należy pamiętać, że w przeszłości zakażenia HCV były często przenoszone poprzez transfuzje.
    • zdrowy styl życia. Utrzymywanie prawidłowej masy ciała oraz profilaktyka cukrzycy typu 2 zmniejszają ryzyko rozwoju niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby, która może prowadzić do marskości, a następnie do raka. U pacjentów z już rozpoznaną otyłością lub cukrzycą, modyfikacja stylu życia, w tym zmiana diety i zwiększenie aktywności fizycznej, również może ograniczyć ryzyko chorób wątroby. Unikanie nadmiernego spożycia alkoholu jest kolejnym ważnym elementem zapobiegania marskości i nowotworom wątroby.
    • leczenie osób zakażonych HBV lub HCV ma kluczowe znaczenie dla zahamowania postępu choroby wątroby. Eliminacja wirusów z organizmu pozwala na ograniczenie rozwoju marskości, co istotnie zmniejsza ryzyko późniejszego wystąpienia raka wątroby.

    Diagnostyka u osób bez marskości

    W przypadku wątroby bez marskości, sama ocena obrazowa nie wystarcza do postawienia rozpoznania, konieczna jest analiza histopatologiczna. Jeżeli występują wątpliwości co do obecności marskości, pacjenta należy diagnozować jak chorego z wątrobą prawidłową, co wiąże się z koniecznością biopsji dla dokładniejszej oceny otaczającej tkanki.

    Diagnostyka HCC w wątrobie bez marskości opiera się na tych samych cechach obrazowych, co w przypadku marskości. Nowotwór ten jest jednak zwykle większy w momencie rozpoznania, ponieważ pacjenci nie są objęci programami nadzoru, a choroba długo pozostaje bezobjawowa.

    Schemat ilustruje algorytm diagnostyczny dla pacjentów z marską wątrobą, u których wykryto ogniskową zmianę poniżej 1 cm. Przedstawiono zalecenia dotyczące postępowania, obejmujące monitorowanie, badania obrazowe.
    Rysunek 1. Algorytm diagnostyczny po wykryciu w marskiej wątrobie zmiany ogniskowej < 1 cm. Zalecenia EASL/EORTC


     

    Schemat przedstawia algorytm diagnostyczny dla pacjentów z marską wątrobą, u których wykryto ogniskową zmianę o wielkości 1–2 cm. Zgodnie z wytycznymi EASL/EORTC, diagnozę potwierdza się przy użyciu badań obrazowych. W przypadku niejednoznacznych wyników zaleca się wykonanie biopsji wątroby w celu ostatecznego potwierdzenia rozpoznania
    Rysunek 2. Algorytm diagnostyczny po wykryciu w marskiej wątrobie zmiany ogniskowej wielkości 1 – 2 cm. Zalecenia EASL/EORTC


     

    Schemat ilustruje algorytm diagnostyczny dla pacjentów z marską wątrobą, u których wykryto ogniskową zmianę większą niż 2 cm. Zgodnie z wytycznymi EASL/EORTC, rozpoznanie może być postawione na podstawie badania obrazowego. W przypadku niejednoznacznych wyników zaleca się wykonanie dodatkowego badania obrazowego lub biopsji wątroby w celu potwierdzenia rozpoznania.
    Rysunek 3. Algorytm diagnostyczny po wykryciu w marskiej wątrobie zmiany ogniskowej wielkości > 2 cm. Zalecenia EASL/EORTC

    Stopnie zaawansowania klinicznego

    Ocena zaawansowania raka wątrobowokomórkowego (HCC) opiera się na systemie klasyfikacji TNM, który umożliwia precyzyjne określenie stadium choroby oraz zaplanowanie odpowiedniego leczenia. Pod uwagę brane są trzy podstawowe elementy:

    • T (tumor) – rozmiar nowotworu i stopień naciekania okolicznych tkanek
    • N (nodes) – odnosi się do stopnia zajęcia węzłów chłonnych
    • M (metastasis) – wskazuje na obecność lub brak przerzutów, czyli rozsiewu nowotworu do innych narządów ciała.

    • Stopień I

      Guz występuje w jednej lokalizacji i nie nacieka naczyń krwionośnych wątroby ani nie rozprzestrzenił się do węzłów chłonnych bądź do innych obszarów ciała.

    • Stopień II

      Guz występuje w jednej lokalizacji i nacieka naczynia krwionośne wątroby lub w wątrobie obecne są liczne guzy, jednak średnica żadnego z nich nie przekracza 5 cm ani nie doszło do ich rozprzestrzenienia do węzłów chłonnych* bądź do innych obszarów ciała.

    • Stopień III

      Stadium III dzieli się na trzy podstadia opisane poniżej. W każdym z nich nie stwierdza się rozsiewu komórek nowotworowych do węzłów chłonnych ani narządów odległych.

      • Stadium III A → w wątrobie obecne są liczne guzy, z których co najmniej jeden ma średnicę ponad 5 cm.
      • Stadium III B → guz nacieka gałąź jednej z głównych żył wątroby.
      • Stadium III C → guz rozprzestrzenił się do sąsiedniego narządu (innego niż pęcherzyk żółciowy) lub do torebki zewnętrznej wątroby.

    • Stopień IV

      Doszło do rozsiewu guza do węzłów chłonnych lub narządów odległych.

      • Stadium IV A → dowolna z cech opisanych powyżej oraz naciek guza na miejscowy węzeł chłonny.
      • Stadium IV B → dowolna z cech opisanych powyżej oraz rozsiew nowotworu do innych części ciała.

    Klasyfikacja Barcelońskiej Kliniki Raka Wątroby (BCLC)

    Jednym z najczęściej stosowanych systemów oceny stopnia zaawansowania raka wątrobowokomórkowego (HCC), szczególnie u pacjentów z jednocześnie występującą marskością, jest klasyfikacja Barcelońskiej Kliniki Raka Wątroby (BCLC).

    BCLC dzieli pacjentów na pięć kategorii (stopni zaawansowania), dla których przypisane są konkretne rekomendacje terapeutyczne.

    • Stopień 0 (bardzo wczesne stadium raka)
    • Stopień A (wczesne stadium raka)
    • Stopień B (stadium pośrednie)
    • Stopień C (stadium zaawansowane)
    • Stopień D (terminalny)

    Schemat przedstawia stopnie zaawansowania raka wątrobowokomórkowego (HCC) zgodnie z zaleceniami EASL/EORTC. Uwzględniono w nim klasyfikację BCLC, obejmującą stadium bardzo wczesne (0), wczesne (A), pośrednie (B), zaawansowane (C) oraz terminalne (D), wraz z przypisanymi rekomendacjami terapeutycznymi dla każdego stopnia zaawansowania.
    Rysunek 4. Stopnie zaawansowania raka wątrobowokomórkowego (HCC). Zalecenia EASL/EORTC

     

    Schemat przedstawia algorytm BCLC (Barcelona Clinic Liver Cancer) dla pacjentów z marską wątrobą i rozpoznanym HCC. Uwzględnia on stopień zaawansowania choroby, zalecaną pierwszą linię leczenia.
    Rysunek 5. Algorytm BCLC (Barcelona Centre Liver Cancer) postępowania z rozpoznanym HCC u chorych z marskością wątroby, uwzględniający stopień zaawansowania choroby, pierwszą linię leczenia oraz rokowanie.

    Źródła: