Diagnostyka

Dokładna diagnoza raka żołądka to pierwszy krok do skutecznego leczenia. Wszystko zaczyna się od rozmowy z lekarzem i badania fizykalnego obejmującego ocenę brzucha i węzłów chłonnych. Kluczowe jest też badanie endoskopowe – gastroskopia pozwala obejrzeć wnętrze żołądka i pobrać wycinki do analizy. W dalszej kolejności wykonuje się badania obrazowe, laboratoryjne i molekularne, które pomagają określić, jak bardzo choroba się rozprzestrzeniła. Dzięki temu lekarze mogą dobrać indywidualne leczenie, od mniej inwazyjnych zabiegów po terapie systemowe.

Diagnostyka raka żołądka – jak dokładnie ustalić rozpoznanie i stopień zaawansowania?

Dokładna diagnostyka raka żołądka jest kluczowa, aby potwierdzić obecność nowotworu, określić jego stopień zaawansowania i zaplanować najskuteczniejsze leczenie. Proces ten jest wieloetapowy i wymaga współpracy specjalistów z różnych dziedzin.

Diagnostyka wstępna

Pierwszym krokiem jest szczegółowy wywiad lekarski oraz badanie fizykalne. Lekarz pyta o objawy alarmowe takie jak: utrata masy ciała, nudności, wymioty czy przewlekłe zmęczenie, ból. Sprawdza też węzły chłonne i ewentualne wyczuwalne guzy w jamie brzusznej.

Najważniejszym i powszechnie wykonywanym badaniem diagnostycznym w kierunku raka żołądka jest gastroskopia (endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego). Polega ona na wprowadzeniu przez usta cienkiego, elastycznego przewodu z kamerą do żołądka, co pozwala bezpośrednio obejrzeć jego wnętrze. W trakcie gastroskopii pobierane są wycinki (biopsja) z podejrzanych miejsc do badania histopatologicznego. Pobiera się kilka próbek z różnych obszarów zmiany i otaczających tkanek. Pobrane próbki są przekazywane do badania histopatologicznego, które jednoznacznie potwierdza lub wyklucza rozpoznanie nowotworu i dodatkowo pozwala określić jego typ histologiczny.

Diagnostyka pogłębiona

Po potwierdzeniu obecności nowotworu w badaniu histopatologicznym konieczne jest określenie, jak bardzo choroba się rozprzestrzeniła. Ustala się wtedy stopień naciekania guza (głębokość), zajęcia węzłów chłonnych i obecności przerzutów odległych. Stopień zaawansowania raka żołądka określa się według systemu TNM, który uwzględnia:

• T (tumor) – wielkość i głębokość naciekania guza w ścianie żołądka,
• N (nodes) – obecność przerzutów do regionalnych węzłów chłonnych,
• M (metastasis) – obecność przerzutów do odległych narządów.

W tym celu najczęściej wykonuje się badanie obrazowe tomografii komputerowej z kontrastem (rzadziej rezonans magnetyczny) klatki piersiowej, jamy brzusznej oraz miednicy. 

Dodatkowo w niektórych przypadkach stosuje się:

• endoskopową ultrasonografię (EUS - Endoscopic Ultrasound),
• pozytonową tomografię emisyjną (PET-CT),
• laparoskopię diagnostyczną.

Endoskopowa ultrasonografia (EUS - Endoscopic Ultrasound)

Tto badanie, które łączy gastroskopię i USG w jednym. Lekarz wprowadza przez usta cienki endoskop z głowicą ultrasonograficzną. Dzięki temu może bardzo dokładnie obejrzeć ścianę przewodu pokarmowego oraz narządy znajdujące się tuż obok, np. trzustkę czy drogi żółciowe. Badanie zwykle wykonuje się w znieczuleniu miejscowym lub krótkim uspokojeniu, dlatego większość pacjentów dobrze je toleruje. Jest szczególnie przydatne, gdy konieczne jest pobranie głębszych wycinków niż w gastroskopii.

Pozytonowa tomografia emisyjna (PET-CT - Positron Emission Tomography – Computed Tomography)

Badanie obrazowe, które pozwala sprawdzić, jak pracują narządy w całym ciele. Pacjent dostaje niewielką dawkę znacznika (najczęściej glukozy połączonej z izotopem), który pokazuje np. stany zapalne lub komórki nowotworowe. Następnie tomograf wykonuje serię dokładnych zdjęć, łącząc je z informacjami z PET. Dzięki temu lekarz widzi zarówno budowę narządów, jak i ich funkcję. Badanie jest bezbolesne, trwa zwykle 20–40 minut i wymaga leżenia nieruchomo. Nie jest badaniem rutynowym, ale może być zlecone, gdy istnieje podejrzenie przerzutów odległych przy niejednoznacznych wynikach innych badań obrazowych.

Laparoskopia diagnostyczna

Stosowana doby wykrycia ewentualnych przerzutów do otrzewnej, które mogą być niewidoczne w tomografii. To zabieg chirurgiczny, który pozwala lekarzowi zajrzeć do wnętrza jamy brzusznej przy pomocy specjalnego narzędzia zwanego laparoskopem – cienką rurką z kamerą i źródłem światła. Wprowadza się ją nie przez usta, jak w przypadku gastroskopii, ale przez niewielkie nacięcia na brzuchu. Można też wykonać laparoskopię z płukaniem otrzewnej. Uzyskany w ten sposób płyn z jamy otrzewnej ocenia się następnie w badaniu cytologicznym, podobnie jak wycinki pobrane podczas biopsji. U chorych z zaawansowanym miejscowo rakiem pozwala to wykluczyć mikroprzerzuty do jamy otrzewnej.

Poza badaniami obrazowymi wykonuje się badania laboratoryjne, takie jak:

• morfologia,
• biochemia,
• ocena stanu odżywienia,
• markery nowotworowe (np. CEA, CA 19-9), które nie są specyficzne dla raka żołądka,
• w wybranych przypadkach, test na obecność bakterii Helicobacter pylori.

Przydatne przy planowaniu leczenia mogą być badania molekularne – u każdego chorego na zaawansowanego raka żołądka powinno się oznaczyć status receptora molekularnego HER2. Dotyczy to zarówno wycinków pobranych podczas badania endoskopowego u chorych, u których nie planuje się resekcji żołądka (np. w chorobie nieresekcyjnej lub rozsianej), jak i materiału pooperacyjnego. Niekiedy wykonywane jest oznaczenie immunoreceptorów, takich jak PD-L1. Wykonanie tych dodatkowych badań jest czasem niezbędne, ponieważ umożliwia dobranie personalizowanego typu leczenia (chemio- i immunoterapia).

Stopnie zaawansowania raka żołądka

Na podstawie przeprowadzonej diagnostyki określa się stopień zaawansowania choroby według klasyfikacji TNM AJCC (American Joint Committee on Cancer)/UICC (Union for International Cancer Control) - VIII edycja 2017

• Stadium 0

  Rak bardzo wczesny, ograniczony do nabłonka, tzw. in situ.

• Stadium I i II

  Nowotwory ograniczone do ściany żołądka, bez zajęcia węzłów chłonnych.

• Stadium III

  Oznacza większą głębokość naciekania, zajęcie węzłów chłonnych lub naciek na sąsiednie narządy.

• Stadium IV

  Każdy rak żołądka z przerzutami odległymi.

Źródła:

• Rak żołądka: Poradnik dla pacjentów – informacje oparte na wytycznych ESMO dotyczących praktyki klinicznej wer. 2012.1
• Martín-Broto, Javier, et al. "Managing advanced soft tissue sarcoma in these unprecedented times: looking into different scenarios through practice cases."
• NCCN guidelines for patients, Stomach cancer, 2023
• National Comprehensive Cancer Network. Gastric Cancer Version 2.2025 — April 4, [Internet]. 2025 [25.04.2025]. https://www.nccn.org/professionals/physician_gls/pdf/gastric.pdf
• Richter, P., Wallner, G., Zegarski, W., Sierżęga, M., Kołodziejczyk, P., Nasierowska-Guttmejer, A., ... & Szczepanik, A. (2022). Polski konsensus diagnostyki i leczenia raka żołądka–aktualizacja 2022. Biuletyn Polskiego Towarzystwa Onkologicznego Nowotwory, 7(5), 381-388.