Jakie są skutki uboczne leczenia onkologicznego? 

Od nudności po zmęczenie: najczęstsze skutki uboczne terapii

Nie każda osoba doświadcza wszystkich objawów. Niektóre skutki uboczne mijają szybko, inne mogą utrzymywać się dłużej. W każdym przypadku ważna jest uważna obserwacja ciała i stały kontakt z zespołem medycznym, który pomoże złagodzić objawy i dostosować codzienne funkcjonowanie do nowych potrzeb.

Poniżej opisujemy najczęściej występujące skutki uboczne leczenia onkologicznego i podpowiadamy, jak sobie z nimi radzić na co dzień – krok po kroku, spokojnie i z troską o Twoje samopoczucie.

Zmęczenie  

Zmęczenie to bardzo częsty objaw podczas leczenia onkologicznego. Może pojawić się w trakcie chemioterapii, radioterapii, immunoterapii – ale też jako reakcja na stres związany z chorobą.

Co je wywołuje?

Zmęczenie może być skutkiem:
samego leczenia, które wpływa nie tylko na komórki nowotworowe (ale też na zdrowe komórki)
stresu emocjonalnego i ciągłego napięcia.

Jak to wygląda na co dzień?

Zmęczenie związane z chorobą nowotworową to nie jest zwykłe zmęczenie. Odpoczynek często nie pomaga. Trudno zebrać siły do codziennych zadań – nawet tych prostych, jak przygotowanie posiłku czy rozmowa z bliską osobą.

Co może pomóc?

• Sen i odpoczynek – pozwól sobie na drzemki w ciągu dnia.
• Ruch – lekka aktywność, np. spacery czy proste ćwiczenia, może poprawić samopoczucie.
• Dieta – jedz regularnie, wybieraj posiłki bogate w białko i energię.
• Wsparcie emocjonalne – rozmawiaj z bliskimi, skorzystaj z pomocy psychologa lub grup wsparcia.

Nudności i wymioty

Podczas leczenia nowotworu – szczególnie na początku chemioterapii – mogą pojawić się nudności i wymioty. To częsty i uciążliwy skutek uboczny.

Co je wywołuje?

Nie tylko chemioterapia, ale także inne formy leczenia mogą wpływać na układ trawienny i nerwowy. To zaburza równowagę w organizmie i może wywołać mdłości lub wymioty.

Jak to wygląda na co dzień? 

Nieprzyjemne uczucie w żołądku, które może prowadzić do wymiotów. Objawy mogą pojawiać się podczas leczenia lub tuż po nim.

Co może pomóc?

• Leki przeciwwymiotne – warto porozmawiać z lekarzem, który dobierze odpowiednie leki.
• Spożywanie małych porcji, ale częściej – jedzenie w niewielkich ilościach może zmniejszyć mdłości.
• Unikanie tłustych i pikantnych potraw – najlepiej wybierać lekkostrawne dania.
• Odpowiednia temperatura posiłków –  dania „lekko ciepłe” – czyli ani nie za gorące, ani nie za zimne.
• Spokój i cisza – odpoczynek w wyciszonym miejscu może złagodzić objawy.

Utrata apetytu

Podczas leczenia onkologicznego (zwłaszcza w chemioterapii i radioterapii) wiele osób traci apetyt. Czasem jedzenie przestaje smakować, a nawet sam jego zapach może zniechęcać.

Co je wywołuje?

Leki stosowane w leczeniu nowotworów wpływają na zmysł smaku i węchu. Mogą też podrażniać przewód pokarmowy.

Jak to wygląda na co dzień?

Osoba w trakcie leczenia traci zainteresowanie jedzeniem. Może to prowadzić do utraty masy ciała i osłabienia organizmu.

Co może pomóc?

• Posiłki kaloryczne i odżywcze – np. smoothie, zupy kremy, potrawy bogate w białko.
• Smak i zapach mają znaczenie – wybieraj potrawy, które ładnie pachną i dobrze wyglądają.
• Zaburzenia smaku to norma – niektórzy odczuwają nadwrażliwość (np. niechęć do mięsa), inni przeciwnie – mówią, że wszystko smakuje nijako, „jak karton”. Warto próbować różnych dań i obserwować reakcje organizmu. Niestety nie ma jednej recepty – trzeba działać indywidualnie i czasem metodą prób i błędów.
• Regularne picie płynów – najlepiej napojów z elektrolitami, które wspierają organizm.

Wypadanie włosów (alopecia)

Wypadanie włosów to częsty i widoczny skutek uboczny leczenia onkologicznego (szczególnie przy chemioterapii lub niektórych rodzajach radioterapii). Dla wielu osób jest to trudne doświadczenie emocjonalne

Co je wywołuje?

Niektóre metody leczenia, szczególnie chemioterapia, uszkadzają szybko dzielące się komórki nowotworowe, ale również inne, w tym także komórki odpowiedzialne za wzrost włosów (komórki cebulek włosowych).

Jak to wygląda na co dzień?

Włosy wypadają stopniowo lub gwałtownie – zwykle najpierw z głowy, ale może to dotyczyć też brwi, rzęs i całego ciała.

Co może pomóc?

• Peruka, chusta, kapelusz – mogą pomóc poczuć się lepiej i bezpieczniej w codziennych sytuacjach.
• Ochrona skóry głowy – zakrywanie głowy na słońcu to ważna profilaktyka przed poparzeniami.
• Pielęgnacja skóry – warto stosować delikatne, nawilżające kosmetyki, które łagodzą podrażnienia.

Zaburzenia odporności (osłabiona odporność) 

Leczenie onkologiczne, szczególnie chemioterapia, może osłabić układ odpornościowy, przez co pacjenci stają się bardziej podatni na infekcje.

Co je wywołuje?

Chemioterapia zmniejsza liczbę białych krwinek, które są odpowiedzialne za walkę z infekcjami, a także niekorzystnie wpływa na funkcjonowanie wielu innych elementów układu odpornościowe.

Jak to wygląda na co dzień?

Większa podatność na infekcje wirusowe, bakteryjne i grzybicze.

Co może pomóc?

Przestrzeganie zasad higieny osobistej, szczególnie częste mycie rąk i unikanie kontaktu z osobami chorymi. 
Zgodne ze wskazaniami lekarza wykonywanie kontrolnych oznaczeń morfologii krwi, w celu wykrycia ewentualnego spadku ilości krwinek białych 
Używanie środków ochrony, takich jak maseczki, gdy przebywa się w miejscach publicznych. 

Problemy z pamięcią i koncentracją (chemo-brain)

W trakcie leczenia, zwłaszcza po chemioterapii, wiele osób zauważa, że trudniej im się skupić lub coś zapamiętać. To zjawisko bywa nazywane „chemo-brain”.

Co je wywołuje?

Utrata zdolności koncentracji i osłabienie pamięci mogą być wynikiem działania chemioterapii, stresu lub zmniejszenia jakości snu.

Jak to wygląda na co dzień?

Trudno przypomnieć sobie, co miało się zrobić. Tracisz wątek w rozmowie albo masz kłopot ze skupieniem się na czytaniu.

Co może pomóc?

Listy i przypomnienia – zapisuj ważne rzeczy, ustaw przypomnienia w telefonie.
Dziel zadania na małe kroki – łatwiej będzie się na nich skupić.
Odpoczywaj regularnie – unikaj przemęczenia.
Ćwicz umysł – czytaj, rozwiązuj krzyżówki, graj w gry logiczne.

Zmiany skórne

W trakcie leczenia, szczególnie przy radioterapii, mogą wystąpić zmiany skórne, takie jak suchość, zaczerwienienia, podrażnienia, a czasami oparzenia skóry.

Co je wywołuje?

Promieniowanie stosowane w radioterapii może uszkadzać skórę. Chemioterapia natomiast często prowadzi do suchości skóry. Niektóre leki ukierunkowane molekularnie lub niektóre formy immunoterapii mogą także powodować bezpośrednie uszkodzenie skóry lub wywoływać stany zapalne w jej obrębie.

Jak to wygląda na co dzień?

Skóra może być sucha, podrażniona, zaczerwieniona, piekąca. Czasem pojawiają się drobne ranki, a nawet owrzodzenia.

Co może pomóc?

Preparaty nawilżające (np. emolienty) – najlepiej po konsultacji z lekarzem.
Unikanie gorącej wody i słońca – kąpiele najlepiej krótkie, w letniej wodzie.
Delikatna pielęgnacja – używaj łagodzących kremów i balsamów.

Problemy żołądkowe: biegunki i zaparcia

Leczenie onkologiczne może wpływać na pracę jelit. U niektórych osób pojawiają się biegunki, u innych – zaparcia. To częste skutki uboczne, szczególnie po chemioterapii.

Co je wywołuje?

Leki mogą podrażniać przewód pokarmowy. Czasem jelita pracują zbyt intensywnie (biegunka), a czasem zbyt wolno (zaparcia). Brak ruchu i zmiana diety też mają na to wpływ.

Jak to wygląda na co dzień?

Pojawiają się beigunki lub zaparcia, wzdęcia, bóle brzucha. Czasem objawy mijają szybko, a czasem utrzymują się dłużej.

Co może pomóc?

Przy zaparciach – jedz więcej błonnika (np. warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty).
Przy biegunkach – pij dużo wody, najlepiej z elektrolitami, aby nie doszło do odwodnienia.
Unikaj ciężkostrawnych potraw – zarówno przy biegunkach, jak i zaparciach.
Skonsultuj się z lekarzem, jeśli objawy są uciążliwe lub długo się utrzymują – być może potrzebne będą leki.

Skutki uboczne leczenia nowotworów mogą być różne i często uciążliwe. Na szczęście istnieje wiele metod radzenia sobie z nimi. Warto pamiętać, że każda osoba reaguje inaczej na leczenie. Lekarze są w stanie pomóc w dobraniu odpowiednich metod, żeby złagodzić objawy i poprawić jakość życia pacjenta. Odpowiednia komunikacja z zespołem medycznym, dbanie o komfort psychiczny i fizyczny, a także wsparcie ze strony bliskich są kluczowe dla skutecznego radzenia sobie z trudnościami wynikającymi z leczenia.