Pęcherz moczowy

Pęcherz moczowy to narząd w dolnej części brzucha, który magazynuje mocz – zwykle od 250 do 500 ml. Jego ściany są zbudowane z kilku warstw, w tym rozciągliwego nabłonka i mięśnia wypieracza, odpowiedzialnego za kontrolowane opróżnianie. Na zewnątrz, pęcherz otacza tkanka łączna i tłuszczowa, które go chronią. Dzięki nerwom mózg wie, kiedy pęcherz jest pełny, co pozwala na prawidłowe i kontrolowane oddawanie moczu. Zachowanie zdrowia pęcherza jest ważne dla prawidłowego funkcjonowania całego układu moczowego.

W pęcherzu moczowym mogą rozwijać się różne typy nowotworów, jednak zdecydowana większość przypadków to rak urotelialny. Znacznie rzadziej diagnozuje się inne postacie, takie jak: rak płaskonabłonkowy, powstający w komórkach nabłonka płaskiego; gruczolakorak, wywodzący się z komórek gruczołowych; rak drobnokomórkowy – agresywny nowotwór neuroendokrynny; mięsak, rozwijający się w tkankach mięśniowych pęcherza; oraz – niezwykle rzadko – chłoniak.

Nowotwór pęcherza moczowego to jeden z częstszych nowotworów układu moczowego, znacznie częściej występujący u mężczyzn niż u kobiet. W latach 2013–2022 diagnozowano średnio ponad 7200 nowych przypadków rocznie, z czego ¾  dotyczyło mężczyzn. Liczba zachorowań pozostawała w tym okresie na stabilnym poziomie, z niewielkim spadkiem w 2020 r., prawdopodobnie związanym z pandemią COVID-19.

Rak pęcherza moczowego jest chorobą o złożonej etiologii, na której rozwój wpływa wiele czynników środowiskowych, zawodowych i genetycznych. Choć dokładna przyczyna nie została w pełni poznana, wiadomo, że kluczową rolę odgrywa palenie tytoniu – odpowiadające za większość przypadków tego nowotworu u mężczyzn i znaczną część u kobiet. Istotne znaczenie mają również narażenie na substancje chemiczne w miejscu pracy, przewlekłe stany zapalne pęcherza oraz czynniki dziedziczne i wiek. Ryzyko zachorowania wzrasta wyraźnie po 55. roku życia.

Zapobieganie rakowi pęcherza moczowego nie jest w pełni możliwe, jednak ryzyko zachorowania można znacząco zmniejszyć dzięki świadomym decyzjom i zdrowemu stylowi życia. Kluczowe jest rzucenie palenia – już po 4 latach ryzyko spada o 40%, a po 25 latach jest o 60% niższe i zbliża się do poziomu osób niepalących. Istotne jest także ograniczenie narażenia na zawodowe czynniki ryzyka. Obecnie rutynowe badania przesiewowe nie są zalecane, chyba że dotyczą osób z dodatkowymi czynnikami ryzyka, ponieważ nie wykazano, aby zmniejszały śmiertelność z powodu tego nowotworu. Na pewno warto zachować tzw. czujność onkologiczną.

Rak pęcherza moczowego może przebiegać bardzo różnie u poszczególnych osób, a we wczesnym etapie choroby często nie daje wyraźnych objawów. Najczęściej pojawia się krwiomocz, który może być widoczny gołym okiem lub wykrywany jedynie laboratoryjnie (krwiomocz mikroskopowy). Wczesne stadium choroby może przebiegać bezboleśnie lub powodować jedynie niewielkie dolegliwości. Rzadziej występują: częste oddawanie moczu, ból lub pieczenie podczas mikcji, parcia naglące czy zatrzymanie moczu – objawy typowe także dla innych, łagodniejszych schorzeń dróg moczowych. W bardziej zaawansowanych przypadkach mogą pojawić się bóle podbrzusza, trudności w oddawaniu moczu i stolca, bóle nerek spowodowane utrudnionym odpływem moczu oraz objawy przerzutów, takie jak bóle kostne.

Diagnostyka raka pęcherza moczowego jest kluczowa do wczesnego wykrycia choroby, oceny stopnia zaawansowania i planowania leczenia. Obejmuje wywiad lekarski, badania laboratoryjne, obrazowe oraz zabiegowe, które wzajemnie się uzupełniają i pozwalają dokładnie ocenić sytuację pacjenta.

Leczenie raka pęcherza moczowego zależy od stopnia zaawansowania choroby, czyli głębokości naciekania guza, zajęcia węzłów chłonnych i obecności przerzutów. Na podstawie wyników badań lekarz dobiera terapię — chirurgię, leczenie dopęcherzowe, chemioterapię, immunoterapię, leczenie celowane, radioterapię lub terapię trimodalną. W poniższym artykule opisujemy, jak klasyfikuje się zaawansowanie nowotworu oraz jakie metody leczenia – od zabiegów przez leki po radioterapię – mogą być stosowane.

Po zakończeniu leczenia raka pęcherza moczowego kluczowe jest systematyczne monitorowanie pacjenta w celu wczesnego wykrycia nawrotu choroby. Obserwacja obejmuje m.in. badania kontrolne, ocenę funkcjonowania pęcherza lub alternatywnych dróg odprowadzenia moczu, stan urostomii oraz górnych dróg moczowych. Regularne kontrole pozwalają na szybkie rozpoznanie wznowy nowotworu i wdrożenie leczenia, minimalizując ryzyko powikłań, takich jak niewydolność nerek, infekcje układu moczowego czy zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej.

Po zakończeniu leczenia raka pęcherza kluczowa jest regularna kontrola, która pozwala jak najszybciej wykryć ewentualny nawrót choroby. Zakres i częstotliwość badań zależą od poziomu ryzyka oraz rodzaju zastosowanego leczenia. Rokowanie w przypadku tego nowotworu zależy od stopnia zaawansowania choroby, typu nowotworu, złośliwości komórek oraz ogólnego stanu pacjenta. Kluczowe jest, czy rak nacieka ścianę mięśniową pęcherza lub rozprzestrzenił się poza nią.